Η παχυσαρκία συχνά συνοδεύεται από πολλαπλές χρόνιες παθήσεις που περιπλέκουν τη διαχείρισή της. Η επιτυχής αντιμετώπισή της, βελτιώνει την πρόγνωση σε πολλές από αυτές. Σε αυτό το πλαίσιο, ο φαρμακοποιός αναδεικνύεται ως κρίσιμο υποστηρικτικό στοιχείο. Για να εκπληρώσει τον ρόλο του στην αναγνώριση και την υποστήριξη των ασθενών, η παρέμβασή του πρέπει να είναι συγκροτημένη.
Ακόμη και σήμερα η παχυσαρκία εξακολουθεί να θεωρείται πολύ συχνά ως προσωπική αποτυχία και στίγμα για τα άτομα που την βιώνουν. Είναι μια πολυπαραγοντική ασθένεια που συνδέεται με τη γενετική, το περιβάλλον και την επιγεννετική, το ψυχικό τραύμα, τις κοινωνικές συνθήκες και τους ρύπους. Δεν είμαστε όλοι ίσοι ούτε ίδιοι όσον αφορά αυτήν την ασθένεια.
Υπάρχουν δεκάδες επιπλοκές και παθολογίες που σχετίζονται με την παχυσαρκία: Καρδιαγγειακές διαταραχές, υπέρταση, διαβήτης, προβλήματα γονιμότητας, οστεοαρθρίτιδα, υπνική άπνοια, νεοπλασίες … Αυτές οι συννοσηρότητες έχουν άμεσες επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής των ασθενών, ακόμη και στο προσδόκιμο ζωής τους.
Θεραπείες κατά της παχυσαρκίας: η άνοδος των αναλόγων GLP-1
Πρόσφατα, η φαρμακολογική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας έχει επωφεληθεί από την άνοδο μιας νέας θεραπευτικής κατηγορίας: των ινκρετινομιμητικών. Αυτά τα μόρια μιμούνται τη δράση των ινκρετινών, ορμονών των οποίων η έκκριση διεγείρεται από την πρόσληψη τροφής. Η γλυκόζη και άλλοι μονοσακχαρίτες είναι σημαντικά ερεθίσματα. Το ένα παράγεται από τα κύτταρα Κ που βρίσκονται στο άνω μέρος του λεπτού εντέρου ( Γλυκοζεξαρτώμενο ινσουλινοτρόπο πολυπεπτίδιο = Γαστρικό ανασταλτικό πολυπεπτίδιο ή GIP), το άλλο παράγεται από τα κύτταρα L στον ειλεό και το κόλον ( Γλυκαγονόμορφο πεπτίδιο-1 ή GLP-1). Και τα δύο ασκούν επιδράσεις στο πάγκρεας (αύξηση της γλυκοζοεξαρτώμενης έκκρισης ινσουλίνης και για τα δύο, μείωση της έκκρισης γλυκαγόνης για το GLP-1, άρα μείωση του μεταγευματικού σακχάρου στο αίμα) και άλλες επιδράσεις ανεξάρτητες από το πάγκρεας (ιδιαίτερα μείωση του αισθήματος πείνας και όρεξης για λιπαρά τρόφιμα, άρα μείωση της πρόσληψης τροφής και ενέργειας για το GLP-1, επιβράδυνση της γαστρικής κένωσης μέσω κεντρικής δράσης για το GLP-1, δράση στα λιποκύτταρα για το GIP).
Υπάρχουν τρεις γενιές ινκρετινομιμητικών:
– Αγωνιστές GLP-1 όπως λιραγλουτίδη ή σεμαγλουτίδη
– Διπλοί αγωνιστές (συναγωνιστές) του GLP-1 και του GIP, όπως η τιρζεπατίδη, που έχουν μεταβολικές επιδράσεις και επιδράσεις στο βάρος μεγαλύτερες από εκείνες των αγωνιστών του GLP-1.
– Τριπλοί αγωνιστές του GLP-1, του GIP και της γλυκαγόνης, όπως η ρετατρουτίδη, σε ανάπτυξη.
Τα ινκρετινομιμητικά, που συνταγογραφούνται ευρέως στη διαχείριση του διαβήτη τύπου 2, βοηθούν επίσης στη μείωση του βάρους (κυρίως της λιπώδους μάζας) χωρίς να αυξάνουν την ενεργειακή δαπάνη και προσφέρουν στους διαβητικούς ασθενείς καρδιαγγειακά οφέλη, η σημασία των οποίων αρχίζει να αποκαλύπτεται.
Στον έλεγχο του βάρους, τα ινκρετινομιμητικά, είναι μέρος μίας προσέγγισης η οποία πέρα από μιας δίαιτας αρνητικού θερμιδικού ισοζυγίου, απαιτεί διαιτητική εκπαίδευση και αύξηση της σωματικής δραστηριότητας (άθληση).
Τα φάρμακα αυτά πετυχαίνουν απώλεια βάρους από 5% έως 25% ανάλογα με το χορηγούμενο μόριο, τη δόση, τη συμμόρφωση με τους κανόνες του τρόπου ζωής και το γενετικό υπόβαθρο. Η επίδραση τους εξαφανίζεται εάν διακοπεί η χορήγησή τους και συνήθως το βάρος που έχει χαθεί, επανέρχεται.
Διατροφικές ελλείψεις υπό καθοδήγηση
Η γρήγορη απώλεια βάρους δεν έχει να κάνει μόνο με την ζυγαριά. Ελλείψεις σε βιταμίνες και ιχνοστοιχεία, απώλεια μυϊκής μάζας και μεταβολική εξασθένηση: οι κίνδυνοι είναι πραγματικοί! Σε αυτό το πλαίσιο, οι συμβουλές για τη διατροφή αναδεικνύονται ως σημαντικός παράγοντας διαφοροποίησης και κινητήρια δύναμη ανάπτυξης για τα φαρμακεία.
Πέρα από τη μείωση της λιπώδους μάζας, σχεδόν αναπόφευκτα παρατηρείται απώλεια μυϊκής μάζας, η οποία συνδέεται με τη μείωση της πρόσληψης ενέργειας και πρωτεϊνών. Αυτή η εξέλιξη μπορεί να αποδυναμώσει τον μεταβολισμό, να μειώσει τη μυϊκή δύναμη και λειτουργία και να αποτελέσει μακροπρόθεσμη πρόκληση για την υγεία, εάν δεν αντιμετωπιστεί, και μάλιστα προληπτικά!
Οι συμβουλές στο Φαρμακείο
Η απώλεια μυϊκής μάζας, είτε σχετίζεται με φαρμακευτική αγωγή είτε και με υποθερμιδική δίαιτα, εκθέτει τα άτομα σε μια ανεπάρκεια πρόσληψης πρωτεΐνης που συχνά υποεκτιμάται. Οι παχύσαρκοι ασθενείς συχνά ακολουθούν μια διατροφή πλούσια σε θερμίδες αλλά χαμηλή σε πρωτεΐνες.
Η παροχή κατάλληλων συμπληρωμάτων πρωτεΐνης μειώνει το ρίσκο για τον ασθενή να απωλέσει τη μυϊκή και οστική του μάζα, μια απαραίτητη προϋπόθεση για μια ασφαλή και βιώσιμη απώλεια βάρους. Ταυτόχρονα , η σύσταση μονουδρικής κρεατίνης πρέπει να εξετάζεται για τα οφέλη της στον μυϊκό ιστό και την μυϊκή ενδυνάμωση.
Οι ελλείψεις σε μικροθρεπτικά συστατικά αποτελούν μία ακόμη πρόκληση. Ασβέστιο, βιταμίνες Β, σίδηρος και ψευδάργυρος, παρουσιάζουν συχνά έλλειψη, ιδιαίτερα σε ασθενείς που λαμβάνουν ανάλογα GLP-1 ή μετά από βαριατρική χειρουργική επέμβαση. Η πλειονότητα των παχύσαρκων ασθενών έχει επίσης ανεπάρκεια βιταμίνης D.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, παρουσιάζονται πεπτικά προβλήματα που σχετίζονται με τη λήψη αυτών των φαρμάκων. Τα πρεβιοτικά, τα προβιοτικά, η γλουταμίνη και ο ψευδάργυρος, μπορούν να εξεταστούν σαν επιλογές για την ανακούφιση της ναυτίας, της διάρροιας και της εντερικής δυσφορίας.
Τέλος, η παχυσαρκία σχεδόν πάντα συνοδεύεται από παράλληλες περιφερειακές διαταραχές που επηρεάζουν αρνητικά την ποιότητα ζωής: χρόνια κόπωση, διαταραχές ύπνου και πόνος στις αρθρώσεις.
Ποιος είναι ο ρόλος που μπορεί να διαδραματίσει ο φαρμακοποιός για όλους αυτούς τους ανθρώπους που υποφέρουν;
Για τους φαρμακοποιούς, τα διακυβεύματα είναι σημαντικά. Είναι οι επαγγελματίες υγείας που οι ασθενείς συναντούν συχνότερα στη ζωή τους. Οι φαρμακοποιοί έχουν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη διαχείριση της παχυσαρκίας, ιδίως μέσω δομημένης παρακολούθησης που βασίζεται στα καλύτερα διαθέσιμα δεδομένα και το κοινωνικό πλαίσιο!
Στην πρώτη γραμμή, ο φαρμακοποιός μπορεί να βοηθήσει τον ασθενή να κατανοήσει την ασθένεια, την πορεία φροντίδας του και να τον παραπέμψει, εάν είναι απαραίτητο, σε άλλους επαγγελματίες υγείας. Ιδανικά ο ρόλος θα ήταν αυτός ενός παρόχου υγειονομικής περίθαλψης, πλήρως ενσωματωμένου στη ομάδα φροντίδας των παχύσαρκων ασθενών. Αυτή η εγγύτητα θα επέτρεπε την έγκαιρη ανίχνευση, ιδιαίτερα μεταξύ εκείνων που επισκέπτονται τακτικά το φαρμακείο για συνυπάρχουσες παθήσεις, χωρίς να συμμετέχουν ήδη σε κάποιο συγκεκριμένο πρόγραμμα θεραπείας.
Δεν είναι ποτέ εύκολο να θίξεις το θέμα της παχυσαρκίας στον πάγκο εξυπηρέτησης
Ο φαρμακοποιός πρέπει να διατηρεί μια υποστηρικτική προσέγγιση, χωρίς να δίνει μη ρεαλιστικές υποσχέσεις, προσφέροντας λύσεις σε αυτά τα προβλήματα που συχνά συνδέονται με το υπερβολικό βάρος. Οι δεξιότητες επικοινωνίας, με έμφαση την επικοινωνία ευαίσθητων θεμάτων, μπορούν να καλλιεργηθούν για να έχουμε τα καλύτερα αποτελέσματα!
Με όλες αυτές τις διαστάσεις, εμείς οι φαρμακοποιοί μπορούμε να μετατρέψουμε ένα σύνθετο πρόβλημα υγείας και κοινωνικό, σε μια συμβουλευτική ευκαιρία υψηλής προστιθέμενης αξίας, ενισχύοντας τον ρόλο μας και, κατ’επέκταση, τη σχέση μας με τους ανθρώπους στις κοινότητες που φροντίζουμε!
Από τον ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟ ΚΑΚΟΝΙΚΟ, Φαρμακοποιό, MSc
