Οι περισσότεροι οδηγοί για τη μεταβίβαση φαρμακείου περιγράφουν την πώληση σε τρίτο αγοραστή: αναζήτηση υποψηφίου, διαπραγμάτευση τιμής, συμβόλαιο. Η μεταβίβαση φαρμακείου μεταξύ συζύγων δεν χωρά σε αυτό το σχήμα.
Στην ενδοοικογενειακή περίπτωση μετρούν τρία στοιχεία που ο γενικός οδηγός σχεδόν δεν αγγίζει: ποιος επιτρέπεται να κατέχει την άδεια, πώς φορολογείται η πράξη μεταξύ συζύγων και τι ορίζει το περιουσιακό καθεστώς του γάμου.
Η λάθος διαδρομή κοστίζει σε φόρους, σε χρόνο και, στη χειρότερη περίπτωση, σε διακοπή της λειτουργίας.
Γιατί η μεταβίβαση μεταξύ συζύγων έχει δικό της πλαίσιο
Στην πώληση σε τρίτο, ο αγοραστής επιλέγεται με βάση την τιμή και τη φερεγγυότητά του. Στην ενδοοικογενειακή μεταβίβαση ο λήπτης είναι δεδομένος, και το ζήτημα είναι αν ο νόμος τον δέχεται ως κάτοχο.
Η άδεια λειτουργίας δεν είναι απλό στοιχείο της επιχείρησης, όπως ο εξοπλισμός ή το απόθεμα. Συνδέεται με το πρόσωπο του φαρμακοποιού, και γι’ αυτό η λογική «πουλάω την επιχείρηση σε όποιον πληρώνει» δεν αρκεί για μια οικογενειακή επιχείρηση.
Τι αλλάζει όταν ο λήπτης της μεταβίβασης είναι ο σύζυγος
Ένα τυπικό σενάριο δείχνει τη διαφορά. Ο ένας σύζυγος κατέχει φαρμακείο, ο άλλος είναι φαρμακοποιός χωρίς φαρμακείο, και το ερώτημα είναι αν η μεταβίβαση θα γίνει με δωρεά ή με πώληση. Η απάντηση αλλάζει ανάλογα με το τίμημα, την ιδιοκτησία του ακινήτου και το περιουσιακό καθεστώς του γάμου.
Ως περιουσιακό καθεστώς ορίζεται το σύνολο των κανόνων που καθορίζουν τι ανήκει στον καθένα από τους συζύγους και τι μοιράζονται. Επηρεάζει το αν το τίμημα προέρχεται πραγματικά από ίδια κεφάλαια του λήπτη και πώς θα τεκμηριωθεί.
Οι γενικές προϋποθέσεις για τους λοιπούς συγγενείς δεν χάνονται. Σε άλλο άρθρο εξηγείται η γενική διαδικασία μεταβίβασης σε συγγενή, ενώ εδώ εξετάζονται μόνο οι ιδιαιτερότητες των συζύγων.
Μεταβίβαση άδειας φαρμακείου: ποιος μπορεί να γίνει κάτοχος
Η αδειοδοτική πλευρά είναι αυτή που αποφασίζει αν η μεταβίβαση είναι εφικτή. Η φορολογική πλευρά έρχεται δεύτερη, και ο όρος «μεταβίβαση άδειας φαρμακείου» χρησιμοποιείται εδώ μόνο για την αδειοδοτική.
Ο λήπτης πρέπει να είναι φαρμακοποιός με ενεργή εγγραφή
Σύμφωνα με τη βασική αρχή του νομικού πλαισίου, ο λήπτης πρέπει να είναι φαρμακοποιός με ενεργή εγγραφή στον οικείο Φαρμακευτικό Σύλλογο. Ο σύζυγος που δεν είναι φαρμακοποιός δεν μπορεί να λάβει την άδεια με δωρεά ή πώληση εν ζωή.
Αυτό δεν είναι θέμα τιμήματος ή καλής θέλησης των μερών. Κανένα συμβόλαιο δεν δημιουργεί δικαίωμα κατοχής φαρμακείου σε πρόσωπο που δεν πληροί την προϋπόθεση.
Ο περιορισμός ενός φαρμακείου ανά φαρμακοποιό
Ο σύζυγος φαρμακοποιός που θα παραλάβει το φαρμακείο δεν πρέπει να κατέχει ήδη άλλο. Ο περιορισμός «ένα φαρμακείο ανά φαρμακοποιό» ελέγχεται κατά τη μεταβίβαση, και ένα ζευγάρι όπου ο καθένας έχει δικό του φαρμακείο δεν μπορεί να τα συγχωνεύσει στο όνομα του ενός χωρίς να λυθεί πρώτα το ζήτημα του δεύτερου.
Η ακριβής διατύπωση του περιορισμού και οι εξαιρέσεις του ελέγχονται στο ισχύον νομικό κείμενο πριν από κάθε απόφαση, γιατί ένα λάθος εδώ ακυρώνει όλο τον σχεδιασμό.
Γιατί η άδεια δεν μεταβιβάζεται σαν απλό περιουσιακό στοιχείο
Ο εξοπλισμός, το απόθεμα και η πελατεία μπορούν να αποτιμηθούν και να πουληθούν. Η άδεια όχι, επειδή προϋποθέτει επαγγελματική ιδιότητα που δεν μεταβιβάζεται με συμβόλαιο.
Η διαδρομή αυτή δεν αφορά τον σύζυγο που δεν είναι φαρμακοποιός και θέλει να γίνει κάτοχος εν ζωή του άλλου. Για εκείνον το πλαίσιο προβλέπει μόνο την περίπτωση της διαδοχής, που εξετάζεται παρακάτω.
Δωρεά, πώληση ή κληρονομιά: τρεις διαδρομές με διαφορετικό χειρισμό
Η επιλογή της διαδρομής ορίζει τα επόμενα βήματα, τους φόρους και το συνολικό κόστος. Γι’ αυτό αποφασίζεται πριν από οποιονδήποτε υπολογισμό.
Δωρεά ή πώληση μεταξύ των συζύγων εν ζωή
Η δωρεά γίνεται συνήθως χωρίς τίμημα, αλλά είναι δύσκολα ανακλητή. Ο δωρητής που μετανιώνει αργότερα δεν έχει εύκολη διέξοδο, και η απόφαση πρέπει να λαμβάνεται με το ενδεχόμενο διαζυγίου ή διαφωνίας στο μυαλό.
Η πώληση απαιτεί αποτίμηση και τεκμηρίωση του τιμήματος, ώστε το ποσό να στέκει απέναντι στη φορολογική αρχή. Όποιος προτιμά αυτή τη διαδρομή βρίσκει το γενικό πλαίσιο στον οδηγό πώληση φαρμακείου: διαδικασία και αξία.
Υπάρχει και η μικτή συμφωνία με μερικό τίμημα, που συνδυάζει στοιχεία των δύο. Επειδή το μέρος που δεν πληρώνεται αντιμετωπίζεται διαφορετικά από το μέρος που πληρώνεται, ο χειρισμός της χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή από τον λογιστή.
Κληρονομιά φαρμακείου: η διαδικασία όταν αποβιώνει ο ένας σύζυγος
Στην κληρονομική διαδρομή η μεταβίβαση προκύπτει από τον θάνατο και όχι από δήλωση βούλησης. Ο επιζών σύζυγος που δεν είναι φαρμακοποιός υπόκειται σε προθεσμίες και περιορισμούς του νομικού πλαισίου, και η σειρά των εγγράφων διαφέρει από τις πράξεις εν ζωή.
Η κληρονομιά φαρμακείου ακολουθεί, ενδεικτικά, τα εξής βήματα:
- Ενημέρωση του Φαρμακευτικού Συλλόγου και της υγειονομικής υπηρεσίας, ώστε να ορισθεί ποιος θα φέρει την ευθύνη του φαρμακείου στο μεταξύ.
- Συγκέντρωση των εγγράφων: ληξιαρχική πράξη θανάτου και διαθήκη ή πιστοποιητικό που αποδεικνύει τους κληρονόμους.
- Υποβολή δήλωσης φόρου κληρονομιάς και αποδοχή της κληρονομιάς.
- Απόφαση για τη συνέχεια: πώληση σε φαρμακοποιό, μεταβίβαση σε κληρονόμο φαρμακοποιό ή εκκαθάριση, μέσα στις προθεσμίες που ορίζει το πλαίσιο.
Οι προθεσμίες και οι ακριβείς όροι επιβεβαιώνονται με τον οικείο Σύλλογο από την πρώτη εβδομάδα, επειδή σε αυτή τη διαδρομή ο χρόνος λειτουργεί εναντίον της οικογένειας.
Φορολογικός χειρισμός της μεταβίβασης ανά διαδρομή
Η ενότητα αυτή δεν αναφέρει αφορολόγητα όρια ή συντελεστές, γιατί αλλάζουν και ισχύουν όσα προβλέπει ο νόμος κατά την ημέρα της πράξης. Ο τελικός υπολογισμός γίνεται πάντα με λογιστή.
Φόροι δωρεάς και κληρονομιάς για τους συζύγους
Το βασικό νομοθέτημα για τους φόρους δωρεάς και κληρονομιάς είναι ο Ν. 2961/2001. Οι σύζυγοι εντάσσονται σε ευνοϊκότερο φορολογικό καθεστώς σε σχέση με τους περισσότερους λοιπούς συγγενείς, με όρια και κλίμακες που ισχύουν κατά την ημέρα της πράξης.
Η ευνοϊκή μεταχείριση δεν σημαίνει ότι η πράξη γίνεται χωρίς φορολογική υποχρέωση, ούτε ότι δεν χρειάζεται δήλωση.
Φορολογία του τιμήματος σε περίπτωση πώλησης
Όταν υπάρχει τίμημα, το ζήτημα μετακινείται στη φορολογία εισοδήματος και στον τρόπο με τον οποίο ο πωλητής φορολογείται για το κέρδος του. Ο χειρισμός εξαρτάται από τα στοιχεία που μεταβιβάζονται και από τη μορφή της επιχείρησης.
Μεταξύ συζύγων το τίμημα πρέπει να είναι πραγματικό και τεκμηριωμένο, γιατί η φορολογική αρχή μπορεί να ελέγξει αν η «πώληση» είναι στην ουσία δωρεά. Ένα συμβολικό ποσό, χωρίς αποτίμηση και χωρίς ίχνος πληρωμής, αποτελεί ακριβώς το είδος της πράξης που προσελκύει έλεγχο.
Ο φόρος μεταβίβασης φαρμακείου: τι καλύπτει ο όρος
Η έκφραση «φόρος μεταβίβασης φαρμακείου» χρησιμοποιείται χαλαρά. Δεν υπάρχει ενιαίος φόρος για την επιχείρηση, και η φορολόγηση εξαρτάται από τρία στοιχεία: αν υπάρχει τίμημα, ποια στοιχεία μεταβιβάζονται και αν μεταβιβάζεται και το ακίνητο όπου στεγάζεται το φαρμακείο.
Για το ακίνητο ισχύει ξεχωριστός φόρος μεταβίβασης ή δωρεάς. Έτσι, ένας φαρμακοποιός που ρωτά «πόσος είναι ο φόρος» χωρίς να ξεκαθαρίσει αν το ακίνητο ανήκει στον ίδιο ή σε τρίτο, ζητά ουσιαστικά απάντηση σε λάθος ερώτημα.
Για τη σύγκριση προσφορών και την επιλογή επαγγελματία, χρήσιμα είναι τα κριτήρια επιλογής λογιστή για φαρμακείο.
Η διαδικασία μεταβίβασης φαρμακείου μεταξύ συζύγων, βήμα προς βήμα
Η αλληλουχία που ακολουθεί είναι ενδεικτική και επιβεβαιώνεται με τον αρμόδιο φορέα. Η προετοιμασία προηγείται πάντοτε της υπογραφής, επειδή ό,τι ανακαλύπτεται μετά το συμβόλαιο διορθώνεται δυσκολότερα και ακριβότερα.
Προετοιμασία: έλεγχος άδειας, αποτίμηση και περιουσιακό καθεστώς
Ο φαρμακοποιός-κάτοχος ελέγχει πρώτα την κατάσταση της άδειας, τυχόν εκκρεμείς ελέγχους, οφειλές και δάνεια που βαρύνουν την επιχείρηση. Ακολουθεί η αποτίμηση, δηλαδή η εκτίμηση της αξίας του φαρμακείου από τρίτο επαγγελματία, και η διευκρίνιση του περιουσιακού καθεστώτος του γάμου.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται ο χώρος. Αν το φαρμακείο στεγάζεται σε μισθωμένο ακίνητο, η μεταβίβαση της επιχείρησης συχνά προϋποθέτει τη συναίνεση του εκμισθωτή ή τη μεταφορά της μίσθωσης, και το στοιχείο αυτό καθυστερεί τη διαδικασία όταν λείπει από το αρχικό σχέδιο.
Αίτηση στην αρμόδια υγειονομική υπηρεσία και ο ρόλος του ΠΦΣ
Η αίτηση υποβάλλεται στην αρμόδια υγειονομική υπηρεσία. Ο οικείος Φαρμακευτικός Σύλλογος τηρεί την εγγραφή των μελών του και είναι το σημείο όπου αποδεικνύεται η ιδιότητα του λήπτη ως ενεργού φαρμακοποιού.
Ο Πανελλήνιος Φαρμακευτικός Σύλλογος (ΠΦΣ) είναι η ομοσπονδία των συλλόγων και παρέχει το θεσμικό πλαίσιο και την καθοδήγηση. Για την ΠΦΣ μεταβίβαση φαρμακείου, η σειρά και τα αρμόδια όργανα μπορεί να διαφέρουν ανά περίπτωση, γι’ αυτό ο φαρμακοποιός επιβεβαιώνει τον κάθε φορέα πριν από την κατάθεση, αντί να στηριχθεί σε γενικές οδηγίες.
Δικαιολογητικά μεταβίβασης φαρμακείου και συμβόλαιο
Τα βασικά δικαιολογητικά μεταβίβασης φαρμακείου περιλαμβάνουν τις ταυτότητες και τους ΑΦΜ των συζύγων, τη ληξιαρχική πράξη γάμου, το πτυχίο και τη βεβαίωση εγγραφής του λήπτη, την άδεια λειτουργίας, τον τίτλο κυριότητας ή το μισθωτήριο του χώρου και το συμβόλαιο, όπου απαιτείται. Η πλήρης λίστα καθορίζεται από την αρμόδια αρχή και μπορεί να διαφέρει ανάλογα με τη διαδρομή.
Το συμβόλαιο συντάσσεται από συμβολαιογράφο και αποτυπώνει τη διαδρομή που επιλέχθηκε: δωρεά, πώληση ή μικτή συμφωνία. Η υπογραφή γίνεται μόνο αφού έχει κλείσει ο έλεγχος της άδειας και της εγγραφής.
Κόστος μεταβίβασης: τι περιλαμβάνει και τι το μεταβάλλει
Ποσά δεν αναφέρονται εδώ, γιατί κανένα δεν στηρίζεται σε επιβεβαιωμένη πηγή. Μπορεί όμως να περιγραφεί από τι αποτελείται το κόστος και πού αλλάζει.
Τα κονδύλια κόστους που συνυπολογίζονται
Ο φαρμακοποιός που προϋπολογίζει τη μεταβίβαση λαμβάνει υπόψη τα εξής κονδύλια:
- αμοιβή συμβολαιογράφου.
- αποτίμηση του φαρμακείου.
- φόροι και τέλη της πράξης.
- αμοιβές λογιστή ή δικηγόρου.
- διοικητικά έξοδα για τις αιτήσεις και τα πιστοποιητικά.
- προσαρμογές στο λογισμικό και στο ταμειακό σύστημα.
Η λίστα δεν είναι πλήρης για κάθε περίπτωση. Το μισθωμένο ακίνητο, για παράδειγμα, προσθέτει δικό του κόστος διαπραγμάτευσης με τον εκμισθωτή.
Πώς μεταβάλλεται το κόστος ανά διαδρομή
Στην πώληση το τίμημα είναι ο βασικός παράγοντας κόστους. Στη δωρεά συνήθως δεν υπάρχει τίμημα, και το κόστος συγκεντρώνεται κυρίως σε φόρους και επαγγελματικές αμοιβές, όπως συμβαίνει και στην κληρονομική διαδρομή.
Το κόστος μιας διακοπής ή καθυστέρησης της λειτουργίας μπορεί να ξεπεράσει τα επίσημα τέλη, επειδή κάθε μέρα με κλειστό ή περιορισμένο φαρμακείο σημαίνει χαμένες συνταγές και πωλήσεις.
Γι’ αυτό ο φαρμακοποιός συγκρίνει γραπτές προσφορές από περισσότερους επαγγελματίες και προσθέτει στον υπολογισμό και το κόστος του χρόνου που θα χρειαστεί η διαδικασία.
Μετά τη μεταβίβαση: συνέχεια λειτουργίας και υποχρεώσεις
Η υπογραφή δεν κλείνει την υπόθεση. Μετά την ολοκλήρωση, η συνταγογράφηση, η συμμετοχή στις εφημερίες και οι εργασιακές συμβάσεις μπορούν να συνεχιστούν χωρίς διακοπή, εφόσον η επιχείρηση διατηρεί τη λειτουργία της.
ΕΟΠΥΥ, φορολογικά μητρώα και ασφαλιστικές υποχρεώσεις
Ο νέος κάτοχος ενημερώνει ή επανασυνάπτει τη σύμβαση με τον Εθνικό Οργανισμό Παροχής Υπηρεσιών Υγείας (ΕΟΠΥΥ) και με τα ασφαλιστικά ταμεία. Παράλληλα ενημερώνει την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) και την αρμόδια ΔΟΥ για την αλλαγή στα φορολογικά μητρώα.
Το κρίσιμο σημείο είναι η συνταγογράφηση. Ο έλεγχος ότι δεν διακόπτεται κατά τη μετάβαση γίνεται πριν από την ημερομηνία της αλλαγής, όχι μετά, γιατί οι συνταγές που δεν εκτελούνται δεν αναπληρώνονται εύκολα.
Προσωπικό, ασφάλιση αστικής ευθύνης και εφημερίες
Όταν η επιχείρηση συνεχίζει να λειτουργεί, οι εργασιακές συμβάσεις συνήθως συνεχίζονται με τον νέο κάτοχο. Η ενημέρωση του προσωπικού γίνεται εγγράφως και πριν από την αλλαγή.
Η ασφάλιση αστικής ευθύνης φαρμακείου πρέπει να επιβεβαιωθεί στο όνομα του νέου κατόχου, και το ίδιο ισχύει για τη συμμετοχή στο πρόγραμμα εφημεριών. Οι κανόνες και υποχρεώσεις των εφημεριών δεν σταματούν με την αλλαγή ιδιοκτησίας.
Πελάτες και προμηθευτές ενημερώνονται με συγκεκριμένες ενέργειες: γραπτή ειδοποίηση στους προμηθευτές με τα νέα στοιχεία τιμολόγησης και ανακοίνωση στο φαρμακείο για τη συνέχεια της εξυπηρέτησης.
Πότε αξίζει επαγγελματική συνδρομή πριν από την υπογραφή
Συμβολαιογράφος χρειάζεται σε κάθε διαδρομή, γιατί συντάσσει το συμβόλαιο. Λογιστής χρειάζεται από την αρχή, πριν επιλεγεί η διαδρομή, επειδή η διαφορά δωρεάς και πώλησης φαίνεται πρώτα στους αριθμούς. Νομικός χρειάζεται όταν υπάρχει αμφιβολία για την ιδιότητα του λήπτη, για τον περιορισμό ενός φαρμακείου ανά φαρμακοποιό ή για κληρονομική διαδοχή με περισσότερους κληρονόμους.
Ο φαρμακοποιός που σκέφτεται μεταβίβαση στον σύζυγό του ζητά εξατομικευμένη εκτίμηση της περίπτωσής του πριν από κάθε υπογραφή. Κανένα άρθρο δεν υπολογίζει φόρο ή κόστος για μια συγκεκριμένη επιχείρηση, και ούτε αυτό το κείμενο υπόσχεται κάποιο αποτέλεσμα. Το επόμενο βήμα περιγράφεται στο άρθρο πότε χρειάζεται σύμβουλος επιχειρήσεων για φαρμακείο.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί ο σύζυγος που δεν είναι φαρμακοποιός να γίνει κάτοχος του φαρμακείου με δωρεά;
Όχι. Σύμφωνα με τη βασική αρχή του νομικού πλαισίου, ο λήπτης πρέπει να είναι φαρμακοποιός με ενεργή εγγραφή στον οικείο Φαρμακευτικό Σύλλογο. Η δωρεά ή η πώληση εν ζωή δεν παρακάμπτει την προϋπόθεση, και ο ακριβής χειρισμός της διαδοχής επιβεβαιώνεται με τον Σύλλογο και νομικό σύμβουλο.
Μπορεί ο σύζυγος φαρμακοποιός που έχει ήδη δικό του φαρμακείο να παραλάβει και το δεύτερο;
Όχι χωρίς να λυθεί πρώτα το ζήτημα του υπάρχοντος φαρμακείου του. Ο περιορισμός ένα φαρμακείο ανά φαρμακοποιό ελέγχεται κατά τη μεταβίβαση. Οι εξαιρέσεις και η ακριβής διατύπωση ελέγχονται στο ισχύον νομικό κείμενο.
Υπάρχει ενιαίος φόρος μεταβίβασης φαρμακείου;
Όχι. Η φορολόγηση εξαρτάται από το αν υπάρχει τίμημα, ποια στοιχεία μεταβιβάζονται και αν μεταβιβάζεται και το ακίνητο. Για το ακίνητο ισχύει ξεχωριστός φόρος μεταβίβασης ή δωρεάς, ενώ δωρεά και κληρονομιά διέπονται από τον Ν. 2961/2001.
Είναι φθηνότερη η δωρεά από την πώληση μεταξύ συζύγων;
Δεν υπάρχει έτοιμη απάντηση, γιατί η δωρεά δεν έχει τίμημα αλλά έχει δικό της φόρο και είναι δύσκολα ανακλητή. Η πώληση απαιτεί αποτίμηση και τεκμηριωμένο τίμημα. Η σύγκριση γίνεται με γραπτές προσφορές και υπολογισμό από λογιστή για τη συγκεκριμένη περίπτωση.
Διακόπτεται η λειτουργία του φαρμακείου κατά τη μεταβίβαση;
Δεν χρειάζεται να διακοπεί, εφόσον η επιχείρηση διατηρεί τη λειτουργία της. Η συνταγογράφηση, οι εφημερίες και οι εργασιακές συμβάσεις μπορούν να συνεχιστούν. Απαιτείται όμως έγκαιρη ενημέρωση του ΕΟΠΥΥ, των φορολογικών μητρώων και της ασφάλισης στο όνομα του νέου κατόχου.
