Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) απευθύνει έκκληση προς τις χώρες να ενισχύσουν τα μέτρα πρόληψης της έκθεσης σε μόλυβδο, ένα τοξικό μέταλλο που συγκαταλέγεται στις δέκα χημικές ουσίες με τη μεγαλύτερη σημασία για τη δημόσια υγεία. Η ενημέρωση και η έγκαιρη αναγνώριση πιθανών πηγών έκθεσης αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την προστασία του πληθυσμού, ιδιαίτερα των παιδιών.
Τα βασικά σημεία
- Περισσότεροι από 3,5 εκατομμύρια θάνατοι παγκοσμίως το 2023 αποδίδονται στην έκθεση σε μόλυβδο, κυρίως λόγω καρδιαγγειακών επιπτώσεων.
- Δεν υπάρχει γνωστό ασφαλές επίπεδο έκθεσης, ενώ ακόμη και χαμηλές συγκεντρώσεις μολύβδου στο αίμα μπορεί να επηρεάσουν τη νοητική ανάπτυξη των παιδιών.
- Πηγές έκθεσης εντοπίζονται σε καθημερινά προϊόντα, όπως χρώματα, παιχνίδια, κοσμήματα, κεραμικά και ορισμένα καλλυντικά.
- Ο ΠΟΥ προετοιμάζει παγκόσμιο σχέδιο δράσης για την ενίσχυση της πρόληψης, το οποίο αναμένεται να παρουσιαστεί το 2027.
Παγκόσμια κινητοποίηση για την πρόληψη της δηλητηρίασης από μόλυβδο
Με αφορμή τη Διεθνή Εβδομάδα Δράσης για την Πρόληψη της Δηλητηρίασης από Μόλυβδο, που πραγματοποιείται από τις 18 έως τις 24 Οκτωβρίου 2026, ο ΠΟΥ υπενθυμίζει ότι η δηλητηρίαση από το συγκεκριμένο μέταλλο μπορεί να προληφθεί, παρότι εκατομμύρια παιδιά σε ολόκληρο τον κόσμο εξακολουθούν να εκτίθενται σε σημαντικούς κινδύνους.
Η έκθεση σε μόλυβδο έχει αναγνωριστεί από τα κράτη μέλη του Οργανισμού ως επείγον ζήτημα δημόσιας υγείας. Στο πλαίσιο αυτό, έχει ανατεθεί στον ΠΟΥ η κατάρτιση ενός παγκόσμιου σχεδίου δράσης για τον περιορισμό της έκθεσης, το οποίο πρόκειται να παρουσιαστεί στην Παγκόσμια Συνέλευση Υγείας τον Μάιο του 2027.
Ο μόλυβδος είναι ένα τοξικό μέταλλο που απαντάται φυσικά στον φλοιό της Γης. Ωστόσο, η εκτεταμένη χρήση του σε βιομηχανικές και παραγωγικές δραστηριότητες έχει συμβάλει στη σημαντική επιβάρυνση του περιβάλλοντος και έχει δημιουργήσει σοβαρούς κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία.
Περισσότεροι από 3,5 εκατομμύρια θάνατοι το 2023
Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Ινστιτούτου Μετρήσεων και Αξιολόγησης Υγείας (IHME), τις οποίες επικαλείται ο ΠΟΥ, περισσότεροι από 3,5 εκατομμύρια θάνατοι παγκοσμίως το 2023 αποδίδονται στην έκθεση σε μόλυβδο, κυρίως εξαιτίας των επιπτώσεών του στο καρδιαγγειακό σύστημα.
Όπως επισήμανε ο Ρίτσαρντ Μπράουν, μέλος της Μονάδας Χημικών, Ακτινοβολίας και Υγείας του ΠΟΥ, οι σχετικές εκτιμήσεις έχουν αυξηθεί με την πάροδο του χρόνου. Αντίστοιχη αύξηση παρατηρείται και στον εκτιμώμενο αριθμό παιδιών με συγκεντρώσεις μολύβδου στο αίμα άνω των 5 μικρογραμμαρίων ανά δεκατόλιτρο (μg/dL).
Ήδη από το 2021, ο ΠΟΥ έχει συστήσει τη διερεύνηση και εξάλειψη της πηγής έκθεσης όταν διαπιστώνονται επίπεδα μολύβδου στο αίμα ίσα ή μεγαλύτερα από 5 μg/dL.
Γιατί η έκθεση σε μόλυβδο είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη για τα παιδιά
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που αναδεικνύει ο ΠΟΥ είναι ότι δεν υπάρχει γνωστή ασφαλής συγκέντρωση μολύβδου στο αίμα.
Ακόμη και επίπεδα της τάξης των 3,5 μg/dL μπορεί να συνδέονται με μειωμένες νοητικές επιδόσεις, προβλήματα συμπεριφοράς και μαθησιακές δυσκολίες στα παιδιά.
Μετά την είσοδό του στον οργανισμό, ο μόλυβδος κατανέμεται σε διάφορα όργανα και ιστούς, μεταξύ των οποίων ο εγκέφαλος, οι νεφροί, το ήπαρ και τα οστά.
Η επίδρασή του στην υγεία δεν περιορίζεται στο νευρικό σύστημα, καθώς η έκθεση μπορεί επίσης να σχετίζεται με καρδιαγγειακές και νεφρικές βλάβες.
Ποιες είναι οι βασικές πηγές έκθεσης
Η εξόρυξη, η μεταλλουργία, η βιομηχανική παραγωγή και οι δραστηριότητες ανακύκλωσης αποτελούν σημαντικές πηγές περιβαλλοντικής ρύπανσης από μόλυβδο.
Παράλληλα, το μέταλλο μπορεί να υπάρχει σε διάφορα προϊόντα καθημερινής χρήσης, όπως:
- Χρώματα και χρωστικές ουσίες.
- Υλικά συγκόλλησης και βιτρό.
- Κρυστάλλινα επιτραπέζια σκεύη και κεραμικά με υαλώματα.
- Κοσμήματα και παιχνίδια.
- Ορισμένα καλλυντικά προϊόντα.
- Πυρομαχικά και άλλα βιομηχανικά προϊόντα.
Η αναγνώριση αυτών των πιθανών πηγών έχει ιδιαίτερη σημασία για την πρόληψη, δεδομένου ότι η έκθεση δεν συνοδεύεται πάντοτε από άμεσα εμφανή συμπτώματα.
Η σημασία της ενημέρωσης και ο ρόλος του φαρμακοποιού
Η πρόληψη της έκθεσης σε τοξικές ουσίες αποτελεί σημαντικό πεδίο ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού, στο οποίο μπορεί να συμβάλει και ο φαρμακοποιός.
Μέσα από την καθημερινή επικοινωνία με τους πολίτες, το φαρμακείο μπορεί να ενισχύσει την ενημέρωση σχετικά με πιθανές πηγές έκθεσης σε μόλυβδο, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για προϊόντα αμφίβολης προέλευσης ή για ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες, όπως τα παιδιά.
Παράλληλα, η ευαισθητοποίηση των πολιτών και η παραπομπή για κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση, όταν υπάρχει υποψία έκθεσης, μπορούν να συμβάλουν στην έγκαιρη αναγνώριση του κινδύνου.
Ενίσχυση των εργαστηριακών ελέγχων και της έγκαιρης ανίχνευσης
Στο πλαίσιο των διεθνών πρωτοβουλιών για τον περιορισμό της έκθεσης, ο ΠΟΥ και οι συνεργαζόμενοι φορείς ξεκίνησαν το 2025 πρόγραμμα ενίσχυσης της εργαστηριακής ικανότητας για τη μέτρηση των επιπέδων μολύβδου στο αίμα.
Στόχος είναι η βελτίωση της επιτήρησης και η έγκαιρη ανίχνευση περιστατικών έκθεσης, με δράσεις που περιλαμβάνουν τη Βραζιλία, την Ινδία, το Νεπάλ και έξι χώρες της υποσαχάριας Αφρικής: την Αιθιοπία, την Γκάνα, το Μαλάουι, τη Ρουάντα, τη Νότια Αφρική και την Τανζανία.
Η ενίσχυση της πρόληψης, η καλύτερη παρακολούθηση των επιπέδων έκθεσης και η ευαισθητοποίηση των επαγγελματιών υγείας αποτελούν βασικές προτεραιότητες της διεθνούς προσπάθειας για τον περιορισμό των επιπτώσεων του μολύβδου στη δημόσια υγεία.
