Πράγματι, μία από τις πιο σύγχρονες προκλήσεις ενός φαρμακοποιού είναι η αντιμετώπιση που έχει στις ελλείψεις φαρμάκων. Για έναν άνθρωπο που ακολουθεί χρόνια μία συγκεκριμένη φαρμακευτική αγωγή, η αδυναμία εύρεσης ενός σκευάσματος μπορεί να προκαλέσει ανασφάλεια, άγχος και ανησυχία για πιθανή διακοπή της θεραπείας.
Ο φαρμακοποιός βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτής της κατάστασης, καθώς καλείται όχι μόνο να αναζητήσει το φάρμακο, αλλά και να καθοδηγήσει υπεύθυνα τον ασθενή, να εξετάσει τις διαθέσιμες επιλογές και να συνεργαστεί με τον θεράποντα ιατρό όταν απαιτείται αλλαγή της αγωγής.
Ελλείψεις φαρμάκων: Που οφείλονται συνήθως
Οι ελλείψεις φαρμάκων δεν οφείλονται πάντοτε στον ίδιο λόγο. Πρόκειται για ένα σύνθετο πρόβλημα που μπορεί να συνδέεται με την παραγωγή, την εφοδιαστική αλυσίδα, τη διανομή και τη ζήτηση συγκεκριμένων σκευασμάτων.
Μεταξύ των παραγόντων που μπορούν να συμβάλουν στην περιορισμένη διαθεσιμότητα περιλαμβάνονται:
- Προβλήματα στην παραγωγή ή στην προμήθεια πρώτων υλών.
- Καθυστερήσεις στις εισαγωγές και στη διανομή.
- Αιφνίδια αύξηση της ζήτησης συγκεκριμένων φαρμάκων.
- Περιορισμένη διαθεσιμότητα από τις παρασκευάστριες εταιρείες.
- Διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα.
- Παράγοντες που σχετίζονται με τη διακίνηση φαρμάκων μεταξύ διαφορετικών αγορών.
Στην Ελλάδα, ο Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων (ΕΟΦ) παρακολουθεί ζητήματα διαθεσιμότητας και δημοσιεύει σχετικές ενημερώσεις και μέτρα, όπου απαιτείται.
Ωστόσο, η εικόνα μπορεί να διαφέρει από φάρμακο σε φάρμακο. Ένα σκεύασμα μπορεί να είναι προσωρινά μη διαθέσιμο σε συγκεκριμένη φαρμακαποθήκη, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει γενικευμένη έλλειψη σε ολόκληρη την αγορά.
Ελλείψεις φαρμάκων & Φαρμακοποιός: Τι κάνουμε όταν ένα φάρμακο βρίσκεται σε έλλειψη
Η διαχείριση ξεκινά από τη διαπίστωση της πραγματικής διαθεσιμότητας του φαρμάκου. Ο φαρμακοποιός λοιπόν, ελέγχει τα αποθέματα του φαρμακείου και αναζητά το σκεύασμα μέσω των διαθέσιμων προμηθευτών του, ώστε να διαπιστώσει εάν μπορεί να εξασφαλιστεί εγκαίρως.
Εφόσον το προϊόν δεν είναι διαθέσιμο, χρειάζεται να αξιολογήσει μαζί με τον ασθενή ορισμένες βασικές πληροφορίες: ποια θεραπεία ακολουθεί, πόσες δόσεις διαθέτει ακόμη και πόσο σύντομα θα χρειαστεί νέα συσκευασία.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν πρόκειται για φάρμακα των οποίων η διακοπή μπορεί να προκαλέσει σοβαρή επιδείνωση της υγείας.
Βασική προτεραιότητα δεν είναι απλώς η εύρεση μιας συσκευασίας, αλλά η ασφαλής και αδιάλειπτη συνέχιση της θεραπείας.
Πώς ενημερώνει τον ασθενή χωρίς να προκαλεί πανικό
Η επικοινωνία αποτελεί καθοριστικό μέρος της διαχείρισης μιας έλλειψης.
Ο ασθενής χρειάζεται σαφή ενημέρωση για το πρόβλημα και τις πιθανές επιλογές, χωρίς αβάσιμες διαβεβαιώσεις ότι το φάρμακο θα είναι διαθέσιμο σε συγκεκριμένη ημερομηνία.
Ο φαρμακοποιός οφείλει να εξηγεί εάν η δυσκολία αφορά τη συγκεκριμένη εμπορική ονομασία, την περιεκτικότητα ή μια ευρύτερη κατηγορία σκευασμάτων.
Παράλληλα, είναι σημαντικό να αποφεύγονται εκφράσεις που μπορεί να εντείνουν την ανησυχία ή να οδηγήσουν τον ασθενή σε βεβιασμένες αποφάσεις.
Η σωστή ενημέρωση συμβάλλει στη διατήρηση της εμπιστοσύνης και επιτρέπει στον ασθενή να συμμετέχει ενεργά στην αναζήτηση της κατάλληλης λύσης.
Ελλείψεις φαρμάκων: Πότε προτείνουμε άλλο φάρμακο
Ένα από τα συχνότερα ερωτήματα αφορά τη δυνατότητα αντικατάστασης ενός φαρμάκου που βρίσκεται σε έλλειψη.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να υπάρχει διαθέσιμο άλλο σκεύασμα με την ίδια δραστική ουσία, την ίδια περιεκτικότητα και κατάλληλη φαρμακοτεχνική μορφή. Ωστόσο, η ύπαρξη της ίδιας δραστικής ουσίας δεν σημαίνει ότι κάθε αλλαγή μπορεί να πραγματοποιηθεί αυτόματα ή χωρίς έλεγχο.
Ο φαρμακοποιός πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις ισχύουσες διατάξεις για την υποκατάσταση, τους περιορισμούς της συνταγής και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της θεραπείας.
Ειδική προσοχή απαιτείται σε φάρμακα στενού θεραπευτικού εύρους, σε ορισμένα σκευάσματα τροποποιημένης αποδέσμευσης και σε θεραπείες για τις οποίες η αλλαγή προϊόντος απαιτεί πρόσθετη αξιολόγηση.
Όταν δεν είναι δυνατή η νόμιμη και κλινικά κατάλληλη υποκατάσταση από τον φαρμακοποιό, απαιτείται επικοινωνία με τον θεράποντα ιατρό. Η συνεργασία φαρμακοποιού και ιατρού άλλωστε, είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν η έλλειψη αφορά θεραπεία που δε μπορεί να διακοπεί ή όταν δεν υπάρχει άμεσα διαθέσιμο ισοδύναμο σκεύασμα.
Ο θεράπων ιατρός μπορεί να αξιολογήσει εάν χρειάζεται αλλαγή δραστικής ουσίας, τροποποίηση δοσολογίας ή επιλογή διαφορετικού θεραπευτικού σχήματος.
Τι γίνεται όταν δεν υπάρχει διαθέσιμο ούτε εναλλακτικό σκεύασμα
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η αναζήτηση φαρμάκου δεν οδηγεί άμεσα σε αποτέλεσμα. Τότε, η διαχείριση γίνεται πιο σύνθετη και απαιτεί συντονισμό μεταξύ φαρμακοποιού, θεράποντος ιατρού και των αρμόδιων φορέων.
Ανάλογα με το προϊόν και τις ισχύουσες διαδικασίες, μπορεί να εξεταστούν ειδικές δυνατότητες προμήθειας ή εισαγωγής μέσω των προβλεπόμενων μηχανισμών, όπως εκείνων που εφαρμόζονται με τη συμμετοχή του Ινστιτούτου Φαρμακευτικής Έρευνας και Τεχνολογίας (ΙΦΕΤ).
Οι διαδικασίες αυτές δεν είναι διαθέσιμες για κάθε φάρμακο και δεν αποτελούν αυτοματοποιημένη λύση για όλες τις ελλείψεις.
Ο φαρμακοποιός μπορεί να ενημερώσει τον ασθενή για τις δυνατότητες που προβλέπονται στην εκάστοτε περίπτωση και να τον κατευθύνει προς τις αρμόδιες υπηρεσίες.
Ελλείψεις φαρμάκων: Τι πρέπει να γνωρίζει ο ασθενής όταν δεν βρίσκει το φάρμακό του
Η σωστή αντιμετώπιση μιας έλλειψης απαιτεί συνεργασία και από την πλευρά του ασθενούς. Όσοι ακολουθούν σταθερή φαρμακευτική αγωγή είναι χρήσιμο να ελέγχουν εγκαίρως πότε εξαντλούνται τα φάρμακά τους, ώστε να υπάρχει χρόνος αναζήτησης σε περίπτωση δυσκολίας.
Εάν διαπιστωθεί έλλειψη, είναι σημαντικό να απευθύνονται στον φαρμακοποιό και στον θεράποντα ιατρό τους, αντί να τροποποιούν μόνοι τους τη θεραπεία.
Η αγορά φαρμάκων από μη εγκεκριμένες διαδικτυακές πηγές ή η χρήση σκευασμάτων αμφίβολης προέλευσης μπορεί να δημιουργήσει σοβαρούς κινδύνους για την υγεία.
