Η συμβουλή του φαρμακοποιού
Άνθρωποι με έντονη ή χρόνια κόπωση αναζητούν
την αρωγή σας για να ανακτήσουν τη χαμένη τους ενέργεια. Το σύμπτωμα μπορεί να
σχετίζεται με διατροφικές ελλείψεις, λοιμώδη νοσήματα ή με τον σύγχρονο
στρεσογόνο τρόπο ζωής, καθιστώντας απαραίτητη τη σωστή αξιολόγηση και
καθοδήγηση από τον φαρμακοποιό.
Ο φαρμακοποιός, ως επαγγελματίας υγείας
πρώτης γραμμής, διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην αρχική αξιολόγηση και στη
διάκριση μεταξύ λειτουργικής κόπωσης και κόπωσης που ενδέχεται να υποκρύπτει
υποκείμενη παθολογία. Παράλληλα, έχει τη δυνατότητα να προτείνει τεκμηριωμένες
παρεμβάσεις που αφορούν τον τρόπο ζωής, τη διατροφή και τη συμπληρωματική
υποστήριξη.
Η λειτουργική ή αντιδραστική εξασθένηση
αποτελεί συχνά απόρροια ενός απορυθμισμένου τρόπου ζωής, που χαρακτηρίζεται από
ανεπαρκή ύπνο, μη ισορροπημένη διατροφή, αυξημένο ψυχοσωματικό φορτίο και
παρατεταμένη σωματική ή και ψυχολογική καταπόνηση.
Κλινικά, εκδηλώνεται με δυσκολία στο
πρωινό ξύπνημα και έντονη κόπωση κατά τις απογευματινές ώρες, η οποία συχνά
υποχωρεί το βράδυ. Ο ύπνος δεν επιτελεί τον επανορθωτικό του ρόλο, ενώ συχνά
συνυπάρχουν νευρικότητα, δυσκολία στην έλευση του ύπνου ή αϋπνία.
Διατροφικές συμβουλές για
την αντιμετώπιση της κόπωσης
Η αντιμετώπιση της κόπωσης διατροφικά, βασίζεται
στην επιλογή τροφίμων που εξασφαλίζουν σταθερή παροχή ενέργειας και
υποστηρίζουν τη γνωστική και σωματική λειτουργία. Στη βάση αυτής της
προσέγγισης βρίσκονται τα φρούτα εποχής, τα ωμά και μαγειρεμένα λαχανικά, οι
φυτικές ίνες και τα δημητριακά ολικής άλεσης. Τα τρόφιμα αυτά συμβάλλουν στη
σταδιακή απελευθέρωση της γλυκόζης στο αίμα, αποτρέποντας τις απότομες
αυξομειώσεις που σχετίζονται με το αίσθημα κόπωσης.
Επικέντρωση στον ύπνο
Ο ποιοτικός και επαρκής
ύπνος αποτελεί βασικό παράγοντα στη μείωση της κόπωσης και στη διατήρηση της
σωματικής και πνευματικής απόδοσης. Η στέρηση ύπνου, ιδιαίτερα όταν η διάρκεια
του νυχτερινού ύπνου περιορίζεται σε λιγότερο από 4-5 ώρες, έχει συσχετιστεί με
διαταραχές μνήμης, μειωμένη συγκέντρωση και μαθησιακές δυσκολίες. Σε
περιπτώσεις όπου παρατηρούνται ενδείξεις αϋπνίας ή καταθλιπτικής
συμπτωματολογίας, ο ασθενής θα πρέπει να παραπέμπεται στον γιατρό.
Η κόπωση που επιμένει παρά
την επαρκή ανάπαυση και τον ύπνο, δεν θεωρείται φυσιολογική και απαιτεί
περαιτέρω ιατρική διερεύνηση. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν η κόπωση
συνοδεύεται από συμπτώματα όπως μεταβολές σωματικού βάρους, δύσπνοια, μυϊκές
κράμπες, ήπια διαταραχή μνήμης ή αίσθημα κρύου, τα οποία μπορεί να υποδηλώνουν
δυσλειτουργία του θυρεοειδούς (π.χ. υποθυρεοειδισμό). Στις περιπτώσεις αυτές,
συνιστάται άμεση ιατρική συμβουλή.
Συμβουλευτικά προϊόντα
Μαγνήσιο
Το μαγνήσιο διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σε πλήθος μεταβολικών αντιδράσεων και
συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία του νευρικού και μυϊκού συστήματος, καθώς
και στην προσαρμογή του οργανισμού στο στρες. Διατροφικές πηγές μαγνησίου
αποτελούν τα όσπρια, τα αποξηραμένα φρούτα, τα δημητριακά, το κακάο και
ορισμένα μεταλλικά νερά.
Οι συνιστώμενες ημερήσιες προσλήψεις
ανέρχονται σε περίπου 6 mg/kg σωματικού βάρους στους ενήλικες, με αυξημένες
ανάγκες σε εφήβους κατά την ανάπτυξη, καθώς και σε εγκύους και θηλάζουσες
γυναίκες.
Η χορήγηση μαγνησίου μπορεί να συστηθεί
σε περιπτώσεις μυϊκών κραμπών ή αίσθημα παλμών, ενώ ο συνδυασμός με βιταμίνη Β6
ενδείκνυται κυρίως σε καταστάσεις αυξημένης ευερεθιστότητας ή νευρικότητας.
Απαιτείται προσοχή σε δόσεις άνω των 350 mg/ημέρα, καθώς το μαγνήσιο μπορεί να
προκαλέσει καθαρτική δράση.
Το διγλυκινικό μαγνήσιο προτιμάται λόγω
της υψηλής εντερικής απορρόφησης και της καλής γαστρεντερικής ανεκτικότητας,
ενώ ο συνδυασμός με κιτρικά άλατα μπορεί να είναι ωφέλιμος και στη διόρθωση
ήπιας μεταβολικής οξέωσης.
Σίδηρος
Ο σίδηρος συμμετέχει στη σύνθεση της αιμοσφαιρίνης και της
μυοσφαιρίνης και αποτελεί βασικό συστατικό των κυτοχρωμάτων, διαδραματίζοντας
καθοριστικό ρόλο στη μεταφορά οξυγόνου και στην κυτταρική αναπνοή. Η ανεπάρκειά
του οδηγεί σε μειωμένη αντοχή στην κόπωση, ελάττωση της πνευματικής απόδοσης
και αυξημένη ευαισθησία στις λοιμώξεις, εικόνα που αντανακλά σιδηροπενική
αναιμία.
Κύριες διατροφικές πηγές αποτελούν το
κόκκινο κρέας και τα εντόσθια, τα οποία περιέχουν σίδηρο με υψηλότερη
βιοδιαθεσιμότητα, καθώς και τα όσπρια και τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά (π.χ.
σπανάκι, μαϊντανός). Η ταυτόχρονη πρόσληψη βιταμίνης C ενισχύει την απορρόφηση
του σιδήρου, ενώ ουσίες όπως οι τανίνες (τσάι, καφές) και τα φυτικά άλατα των
δημητριακών τη μειώνουν.
Η χορήγηση συμπληρωμάτων διατροφής
συνιστάται σε μέγιστη ημερήσια δόση έως 30 mg στοιχειακού σιδήρου και θα πρέπει
να γίνεται με προσοχή και, ιδανικά, μετά από αξιολόγηση των αποθεμάτων σιδήρου,
στο πλαίσιο αιματολογικών εξετάσεων.
Βιταμίνες του συμπλέγματος Β
Οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β συμβάλλουν καθοριστικά στον
ενεργειακό μεταβολισμό, στη λειτουργία του νευρικού συστήματος και στον
σχηματισμό των ερυθρών αιμοσφαιρίων, ιδιαίτερα οι βιταμίνες Β6, Β9 και Β12.
Παράλληλα, συμμετέχουν στη διατήρηση της φυσιολογικής λειτουργίας του
ανοσοποιητικού συστήματος.
Οι διατροφικές πηγές τους είναι πολυάριθμες και περιλαμβάνουν το κρέας, τα ψάρια, τον κρόκο αυγού, τα δημητριακά, τη μαγιά μπύρας, τα μανιτάρια και τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά
(ιδίως για τη βιταμίνη Β9). Οι ελλείψεις οφείλονται συχνά σε περιοριστικές δίαιτες
(π.χ. vegan) ή σε χρόνιες παθήσεις που επηρεάζουν την απορρόφηση, όπως ο
αλκοολισμός και οι χρόνιες παθήσεις του εντέρου.
Η συμπληρωματική χορήγηση βιταμινών Β
μπορεί να είναι ωφέλιμη σε καταστάσεις αυξημένου στρες, νευρικής έντασης ή
έντονης σωματικής δραστηριότητας.
Συνένζυμο Q10
Το συνένζυμο Q10 (ουβικινόνη) συμμετέχει στη μιτοχονδριακή παραγωγή ενέργειας και παρουσιάζει
σημαντική αντιοξειδωτική δράση. Η συμπληρωματική του λήψη συνιστάται κυρίως σε
αθλητές, ηλικιωμένους και ασθενείς που λαμβάνουν στατίνες, ιδιαίτερα όταν
αναφέρεται αίσθημα κόπωσης. Δεδομένου ότι είναι λιποδιαλυτό μόριο, η χορήγησή
του συνιστάται να γίνεται κατά τη διάρκεια γεύματος για βέλτιστη απορρόφηση.
Άλλες βιταμίνες, ιχνοστοιχεία και ενεργειακά συστατικά
Η βιταμίνη C είναι γνωστή για τη συμβολή της στην ανοσολογική λειτουργία
και στη μείωση της κόπωσης. Ως ισχυρό αντιοξειδωτικό, συμμετέχει στη σύνθεση κολλαγόνου, αδρεναλίνης και νορεπινεφρίνης, ενώ ενισχύει και την απορρόφηση του σιδήρου.
Βρίσκεται αποκλειστικά σε τρόφιμα, όπως τα εσπεριδοειδή, τα κόκκινα φρούτα, το ακτινίδιο,
καθώς και σε ορισμένα λαχανικά (π.χ. λάχανο, μαϊντανός). Οι συνιστώμενες
ημερήσιες προσλήψεις ανέρχονται σε 110 mg, ενώ σε περιπτώσεις κόπωσης μπορεί να
προταθεί συμπληρωματική λήψη 200-500 mg το πρωί στους ενήλικες.
Ιχνοστοιχεία
όπως ο χαλκός και το ιώδιο (όσπρια, οστρακοειδή), το μαγγάνιο (φρούτα,
λαχανικά, τσάι) και το σελήνιο (δημητριακά, κρέας, ψάρια, οστρακοειδή),
συμβάλλουν στη φυσιολογική λειτουργία του ενεργειακού μεταβολισμού και του
νευρικού συστήματος.
Τα αμινοξέα, όπως η αργινίνη, το γλουταμινικό και ασπαρτικό οξύ και η λυσίνη,
αποτελούν σημαντικές πηγές ενέργειας και συμμετέχουν στη σύνθεση πρωτεϊνών, γλυκόζης
(μέσω γλυκονεογένεσης) και λιπαρών οξέων. Η χορήγησή τους συνιστάται κυρίως σε
περιπτώσεις λειτουργικής εξασθένησης που σχετίζεται με ανεπαρκή πρόσληψη
πρωτεΐνης ή με έντονη σωματική ή/και ψυχολογική καταπόνηση και για περιορισμένο
χρονικό διάστημα.
Από τη ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΣΑΝΤΗΛΑ,
Φαρμακοποιό
