Νέο γύρο διαπραγματεύσεων ξεκίνησαν τα κράτη μέλη του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, με στόχο την οριστικοποίηση ενός κρίσιμου παραρτήματος της συμφωνίας για τις πανδημίες, το οποίο αφορά την Πρόσβαση σε Παθογόνους και την Κατανομή Οφελών, γνωστή ως PABS.
Η συγκεκριμένη εκκρεμότητα έχει καθυστερήσει την ολοκλήρωση της συμφωνίας για περίπου έναν χρόνο, καθώς πλούσιες και αναπτυσσόμενες χώρες δεν έχουν ακόμη καταλήξει σε κοινή γραμμή για τον τρόπο λειτουργίας του συστήματος.
Οι διαφορές παραμένουν, αλλά μπορούν να γεφυρωθούν
Κατά την έναρξη των συνομιλιών, ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ, Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγεσούς, τόνισε ότι η τελική φάση των διαπραγματεύσεων δεν θα είναι εύκολη. Όπως ανέφερε, οι διαφορές που απομένουν είναι πραγματικές, αλλά όχι ανυπέρβλητες, καλώντας τα κράτη μέλη να επικεντρωθούν στα ουσιαστικά ζητήματα.
Η έβδομη σύνοδος της Διακυβερνητικής Ομάδας Εργασίας έχει προγραμματιστεί να διαρκέσει έως τις 17 Ιουλίου, με αντικείμενο τη σύνταξη και διαπραγμάτευση του παραρτήματος για το PABS.
Η συμφωνία-ορόσημο του 2025
Μετά από περισσότερα από τρία χρόνια διαβουλεύσεων, τα κράτη μέλη του ΠΟΥ κατέληξαν τον Μάιο του 2025 σε συμφωνία για την καλύτερη προετοιμασία και αντιμετώπιση μελλοντικών πανδημιών.
Βασικός στόχος της συμφωνίας είναι να αποφευχθούν τα λάθη που καταγράφηκαν κατά την πανδημία της COVID-19 και να διασφαλιστεί πιο δίκαιη πρόσβαση σε κρίσιμα προϊόντα υγείας, όπως εμβόλια, θεραπείες και διαγνωστικά τεστ.
Ωστόσο, το κεντρικό ζήτημα της λειτουργίας του PABS παραμένει ανοιχτό. Χωρίς την ολοκλήρωση του συγκεκριμένου παραρτήματος, η συνολική συμφωνία δεν μπορεί να τεθεί σε ισχύ.
Τι προβλέπει το σύστημα PABS
Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, το πολυμερές σύστημα PABS θα πρέπει να διασφαλίζει ασφαλή, διαφανή, υπεύθυνη και δίκαιη πρόσβαση σε παθογόνους οργανισμούς, καθώς και δίκαιη κατανομή των οφελών.
Στόχος είναι οι λεπτομέρειες να έχουν οριστικοποιηθεί έως την 80ή Παγκόσμια Συνέλευση Υγείας, τον Μάιο του 2027, ή και νωρίτερα, σε ειδική σύνοδο της Παγκόσμιας Συνέλευσης Υγείας το 2026.
Η συμφωνία προβλέπει ότι κάθε εργαστήριο που συμμετέχει οικειοθελώς στο PABS θα εγγυάται στον ΠΟΥ, σε περίπτωση πανδημίας, ταχεία πρόσβαση σε στόχο 20% της παραγωγής εμβολίων, θεραπειών και διαγνωστικών προϊόντων σε πραγματικό χρόνο.
Από αυτό το ποσοστό, τουλάχιστον το 10% της παραγωγής θα πρέπει να διατίθεται στον ΠΟΥ ως δωρεά, ενώ το υπόλοιπο θα προσφέρεται σε προσιτή τιμή.
Τα ανοιχτά ζητήματα των διαπραγματεύσεων
Παρά την πρόοδο, αρκετές λεπτομέρειες δεν έχουν ακόμη καθοριστεί. Μεταξύ αυτών βρίσκεται και το ζήτημα της πρόσβασης στις γενετικές αλληλουχίες των παθογόνων.
Οι διαπραγματεύσεις έχουν καθυστερήσει και λόγω της απαίτησης των αναπτυσσόμενων χωρών για εγγυήσεις ισότιμης πρόσβασης σε εμβόλια, ακόμη και εκτός περιόδων πανδημίας.
Ανοιχτό παραμένει επίσης το θέμα των οικονομικών συνεισφορών από τις φαρμακευτικές εταιρείες που επιθυμούν να συμμετάσχουν στο PABS.
Από την πλευρά τους, οι πλούσιες χώρες, ιδιαίτερα όσες διαθέτουν μεγάλες φαρμακευτικές βιομηχανίες, εκφράζουν φόβους ότι η υποχρεωτική κοινή χρήση προϊόντων υγείας θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά την έρευνα και την ανάπτυξη.
Πιέσεις για συμφωνία έως τις 17 Ιουλίου
Στα μέσα Ιουνίου, ο επικεφαλής του ΠΟΥ και ο πρόεδρος της Βραζιλίας, Λούλα, κάλεσαν τα μέλη της G7 να επιδείξουν το απαραίτητο «θάρρος» για την οριστικοποίηση της συνθήκης, αντιμετωπίζοντας τη 17η Ιουλίου ως προθεσμία και όχι ως ενδιάμεσο βήμα.
Το Δίκτυο Τρίτου Κόσμου, ΜΚΟ που υπερασπίζεται τις θέσεις των αναπτυσσόμενων χωρών, υποστήριξε ότι η περαιτέρω πρόοδος απαιτεί από τις ανεπτυγμένες χώρες να εγκαταλείψουν τις μαξιμαλιστικές τους θέσεις και να υιοθετήσουν θετική και εποικοδομητική στάση.
Αντίθετα, η Διεθνής Ομοσπονδία Φαρμακευτικών Κατασκευαστών και Ενώσεων προειδοποίησε ότι ένα μη πρακτικό παράρτημα για το PABS θα μπορούσε να δημιουργήσει καθυστερήσεις και αβεβαιότητα στην έρευνα. Όπως σημείωσε, το σύστημα είτε θα προωθήσει την καινοτομία είτε θα την επιβραδύνει.
