Η προσκόλληση των ασθενών στη φαρμακευτική αγωγή αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την επιτυχία της θεραπείας, ιδιαίτερα στα χρόνια νοσήματα. Παρά την πρόοδο στη φαρμακοθεραπεία, διεθνή δεδομένα δείχνουν ότι περίπου 30–50% των ασθενών, κυρίως χρόνιων νοσημάτων, δεν λαμβάνουν τα φάρμακά τους όπως έχουν συνταγογραφηθεί. Η μειωμένη προσκόλληση οδηγεί σε απώλεια ελέγχου της νόσου, επιπλοκές, αυξημένες νοσηλείες και σημαντική οικονομική επιβάρυνση των συστημάτων υγείας. Ο φαρμακοποιός, λόγω της άμεσης πρόσβασης, της συνεχούς επικοινωνίας και της εξειδίκευσης στη φαρμακοθεραπεία, βρίσκεται σε ιδανική θέση για την αναγνώριση της χαμηλής προσκόλλησης και την εφαρμογή στοχευμένων παρεμβάσεων για την βελτίωσή της.
Προσκόλληση ή συμμόρφωση;
Είναι δυο συνώνυμοι όροι που χρησιμοποιούνται εναλλάξ στην καθομιλουμένη. Ωστόσο, το μοντέλο επικοινωνίας μεταξύ ασθενών και επαγγελματιών υγείας έχει αλλάξει. Αποτελεί παρελθόν το παλαιότερο μοντέλο της αυστηρής συμμόρφωσης όπου ο θεράπων ιατρός έδινε σαφείς οδηγίες στους ασθενείς και αυτοί ακολουθούσαν το θεραπευτικό πλάνο με ακρίβεια. Το σημερινό μοντέλο της προσκόλλησης, αποτελεί μια «συμφωνία» μεταξύ ασθενών και παρόχων. Εδώ λαμβάνονται υπ’ όψη οι προτιμήσεις και ο τρόπος ζωής των ασθενών, στο μέτρο του εφικτού, η αυτοφροντίδα είναι στο επίκεντρο και οι επιλογές που δίδονται έχουν στόχο να αυξήσουν τη ορθή εφαρμογή και κατά συνέπεια την αποτελεσματικότητα της θεραπείας.
Παράγοντες που Επηρεάζουν την Προσκόλληση
Η μη προσκόλληση είναι πολυπαραγοντική και απαιτεί ολιστική κατανόηση για την αποτελεσματική αντιμετώπισή της. Όσον αφορά παράγοντες που σχετίζονται με τον ασθενή, οι γνωστικές δυσκολίες, η χαμηλή παιδεία, η άγνοια, ο φόβος πρόκλησης ανεπιθύμητων ενεργειών και η αμφιθυμία απέναντι στη χρόνια λήψη φαρμάκων, αποτελούν συχνά αίτια χαμηλής προσκόλλησης στη θεραπεία.
Τα πολύπλοκα δοσολογικά σχήματα, η πολυφαρμακία και τα συμπτώματα που μπορεί να εκλαμβάνονται από τους ασθενείς ως ανεπιθύμητες ενέργειες, αποτελούν παράγοντες χαμηλής προσκόλλησης που σχετίζονται με τη θεραπεία.
Τέλος, το υψηλό κόστος ορισμένων φαρμάκων, η περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, η ανεπαρκής παρακολούθηση και η ελλιπής συμβουλευτική που αφήνει κενά στην κατανόηση των ασθενών, αποτελούν κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες που επηρεάζουν αισθητά την προσκόλληση.
Ενδείξεις χαμηλής προσκόλλησης στη θεραπεία
Η αξιόπιστη αξιολόγηση και ο έγκαιρος εντοπισμός της χαμηλής προσκόλλησης είναι απαραίτητα για την επιτυχημένη παρέμβαση του φαρμακοποιού. Είναι σημαντικό να αναζητάτε σημάδια ιδιαίτερα σε χρόνιες θεραπείες. Αυτό μπορεί να συμβεί με τη μορφή συχνών παραπόνων για παρενέργειες, επαναλαμβανόμενων νοσηλειών, ειδικά μεταξύ των ηλικιωμένων, κακής ποιότητας ζωής και έλλειψης βελτίωσης στην κατάσταση του ασθενούς. Δύο χαρακτηριστικά σημάδια κακής λήψης της θεραπείας είναι η αργοπορημένη εκτέλεση επαναλαμβανόμενων συνταγών και οι δηλώσεις τύπου «κρατάω δόσεις για να μη μου τελειώσουν».
Παρεμβάσεις βελτίωσης στο φαρμακείο
Η βελτίωση της προσκόλλησης στη θεραπεία έχει πολλαπλά οφέλη για τους ασθενείς και το σύστημα υγείας. Ο ρόλος του φαρμακοποιού είναι να υπενθυμίζει στους ασθενείς τη σημασία της τήρησης του θεραπευτικού τους πλάνου και να τους προσφέρει τα κατάλληλα εργαλεία υποστήριξης, όπως παρακάτω αναφέρονται.
Συμβουλευτική κατά την έναρξη της θεραπείας: Η σαφής επεξήγηση των θεραπευτικών στόχων και η σύνδεση αυτών με την σωστή λήψη των φαρμάκων κατά την έναρξη ενός νέου θεραπευτικού πλάνου, αυξάνει την προσκόλληση των ασθενών. Είναι επομένως απαραίτητο να παρέχετε λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με την πάθηση, τον σκοπό της συνταγογραφούμενης θεραπείας, τις πιθανές παρενέργειες και τον τρόπο λήψης της φαρμακευτικής αγωγής. Πολλές φορές, λόγω χρονικού περιορισμού, ο ασθενής μπορεί να μην έχει συγκρατήσει το σύνολο των πληροφοριών από τον θεράποντα γιατρό. Η επανάληψη βοηθάει στην καλύτερη κατανόηση και την επίλυση των αποριών που έχουν προκύψει. Ο φαρμακοποιός είναι ο πιο εύκολα προσβάσιμος επαγγελματίας υγείας, όλες τις ώρες της ημέρας, χωρίς να απαιτείται ραντεβού.
Εκτύπωση προγράμματος θεραπείας: Κατά τη χορήγηση πολλαπλών δραστικών συστατικών, μπορεί να παρέχεται και να εκτυπώνεται ένα πρόγραμμα λήψης φαρμάκων για τον ασθενή. Η ύπαρξη μιας επισκόπησης της θεραπείας απλοποιεί την κατανόηση της. Εκτός από την τήρηση των συγκεκριμένων απαιτήσεων κάθε φαρμάκου (πριν το φαγητό, με τροφή κ.λπ.), ο στόχος είναι η προσαρμογή στον ασθενή και στον τρόπο ζωής του, όπως και στο πρόγραμμα εργασίας του, για τη βελτιστοποίηση των πιθανοτήτων καλής συμμόρφωσης.
Αναγραφή οδηγιών στις συσκευασίες φαρμάκων: Σε φαρμακευτικά σχήματα άνω των 4 σκευασμάτων, καλό είναι να αναγράφονται οι οδηγίες λήψης πάνω σε κάθε κουτάκι. Επενδύστε σε έναν εκτυπωτή ετικετών ώστε οι ετικέτες να είναι μηχανογραφημένες και πλήρως ευανάγνωστες. Το κόστος είναι μικρό και οι περισσότεροι εκτυπωτές της αγοράς είναι συμβατοί με τα προγράμματα διαχείρισης του φαρμακείου.
Θήκες Οργάνωσης Χαπιών: Είναι ιδιαίτερα χρήσιμες για ασθενείς που λαμβάνουν χρόνια φαρμακευτική αγωγή που αποτελείται από πολλά φάρμακα. Αυτό επιτρέπει στους ασθενείς να προετοιμάζουν τα φάρμακά τους εκ των προτέρων, ελαχιστοποιώντας τον κίνδυνο σφαλμάτων, χαμένων δόσεων ή λήψης διπλής δόσης. Δεν είναι κατάλληλες για υγρά, ενέσιμα ή κονιοποιημένα φάρμακα. Διατίθενται επίσης ηλεκτρονικές θήκες χαπιών που παρέχουν υπενθυμίσεις, βοηθώντας ειδικά όσους έχουν προβλήματα μνήμης.
Τεχνολογία: Για τους χρήστες έξυπνων τηλεφώνων υπάρχει μεγάλη γκάμα εφαρμογών για την παρακολούθηση της φαρμακοθεραπείας, υπενθυμίσεις λήψης φαρμάκων και καταγραφή μετρήσεων με δυνατότητα κοινοποίησης στον θεράποντα ιατρό στο πλαίσιο της αυτομέτρησης. Μια εξαιρετικά εύχρηστη επιλογή είναι το MyTherapy app ,που δίνει τη δυνατότητα ολιστικής διαχείρισης και παρακολούθησης των χρόνιων ασθενειών. Συνοδοιπόρος των ασθενών στην εποχή της άυλης συνταγογράφησης είναι η εφαρμογή MyHealth του gov.gr. Με δυνατότητες που διευρύνονται διαρκώς, δίνει εύκολη και γρήγορη πρόσβαση στις ανοιχτές και τις προσεχείς συνταγές και τα παραπεμπτικά των ασθενών.
Συμβουλές αποτελεσματικής επικοινωνίας
Απλή γλώσσα: Προτιμήστε απλό, καθημερινό λεξιλόγιο και αποφύγετε τη χρήση επιστημονικών όρων. Η φράση «λάβετε ένα δισκίο ανά οκτώ ώρες μεταγευματικά», μπορεί να απλοποιηθεί λέγοντας «πάρτε το χάπι πρωί, μεσημέρι, βράδυ μετά το φαγητό σας».
Σημεία κλειδιά: Χρησιμοποιείστε φράσεις όπως «αυτό είναι πολύ σημαντικό», για να δώσετε έμφαση στις σημαντικότερες πληροφορίες.
Απορίες: Στο τέλος της συζήτησης ρωτήστε τον ασθενή αν έχει απορίες ή αν θα ήθελε να επαναλάβετε κάτι.
Επανάληψη: «Μπορείτε να επαναλάβετε πως θα λάβετε το φάρμακό σας;»
Η προσκόλληση στη φαρμακευτική αγωγή αποτελεί θεμέλιο της αποτελεσματικής διαχείρισης των χρόνιων νοσημάτων, ωστόσο παραμένει μια σύνθετη και επίμονη πρόκληση. Ο φαρμακοποιός, χάρη στην προσβασιμότητα και την επιστημονική του κατάρτιση, μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην παρακολούθηση, αναγνώριση και αντιμετώπιση των εμποδίων προσκόλλησης. Καθώς τα συστήματα υγείας εξελίσσονται, ο ρόλος του φαρμακοποιού θα γίνει ακόμη πιο κεντρικός στη σύγχρονη ασθενοκεντρική φροντίδα.
Από τον ΝΙΚΟΛΑΟ ΜΑΝΕΤΑ, Φαρμακοποιό, MSc , International Health Management
