Η ασφάλεια των ασθενών αποτελεί βασική προϋπόθεση του θεμελιώδους δικαιώματος στην προστασία της υγείας. Σε ένα περιβάλλον όπου οι πολίτες έρχονται καθημερινά αντιμέτωποι με πληθώρα πληροφοριών, προϊόντων και θεραπευτικών υποσχέσεων, η προστασία τους προϋποθέτει όχι μόνο αποτελεσματική εποπτεία των υπηρεσιών υγείας, αλλά και έγκυρη, επιστημονικά τεκμηριωμένη ενημέρωση.
Ασφάλεια του ασθενούς & Συμπληρώματα διατροφής
Ιδιαίτερη σημασία έχει η ασφαλής χρήση βοτάνων, συμπληρωμάτων διατροφής και άλλων σκευασμάτων. Η αντίληψη ότι ένα προϊόν είναι κατ’ ανάγκη ασφαλές επειδή είναι «φυσικό» ή διατίθεται χωρίς ιατρική συνταγή μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένες επιλογές. Ορισμένα σκευάσματα είναι δυνατόν να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες ή να αλληλεπιδράσουν με φάρμακα, με τον κίνδυνο να είναι μεγαλύτερος σε ανθρώπους που λαμβάνουν χρόνια φαρμακευτική αγωγή, πάσχουν από χρόνια νοσήματα, είναι ηλικιωμένοι ή πρόκειται να υποβληθούν σε ιατρική πράξη.
Ασφάλεια του ασθενούς- Ο ρόλος του φαρμακοποιού
Στο παραπάνω πλαίσιο λοιπόν, ο φαρμακοποιός έχει σημαντικό ρόλο στην πρόληψη κινδύνων και στην προστασία του ασθενούς. Ως επαγγελματίας υγείας με άμεση και συχνή επαφή με τον πολίτη, μπορεί να συμβάλει στην ορθή ενημέρωση για τη χρήση των σκευασμάτων, στην αναγνώριση πιθανών αλληλεπιδράσεων και στην παραπομπή του ασθενούς στον θεράποντα ιατρό όταν απαιτείται περαιτέρω αξιολόγηση. Η συνεργασία ιατρού και φαρμακοποιού είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν ένας ασθενής λαμβάνει πολλαπλές θεραπείες ή εξετάζει την προσθήκη ενός συμπληρώματος στη φαρμακευτική του αγωγή.
Η ενημέρωση αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν ένα προϊόν συνοδεύεται από θεραπευτικούς ισχυρισμούς. Υποσχέσεις για «θεραπεία», «οριστική ίαση», «αντικατάσταση φαρμάκων» ή αντιμετώπιση σοβαρών παθήσεων χωρίς επαρκή επιστημονική τεκμηρίωση μπορούν να δημιουργήσουν ψευδείς προσδοκίες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να οδηγήσουν έναν ασθενή στην καθυστέρηση της αναγκαίας θεραπείας, στην εγκατάλειψη μιας τεκμηριωμένης αγωγής ή σε σημαντική οικονομική επιβάρυνση.
Η αγωνία που συνοδεύει μια σοβαρή ή χρόνια νόσο, η αβεβαιότητα και η αναζήτηση ανακούφισης μπορούν να καταστήσουν έναν άνθρωπο ιδιαίτερα ευάλωτο σε τέτοιου είδους υποσχέσεις. Η καλλιέργεια φόβου, οι ατεκμηρίωτες «διαγνώσεις», η παρουσίαση μεμονωμένων εμπειριών ως επιστημονικής απόδειξης και η πίεση για άμεση αγορά ή αποδοχή μιας παρέμβασης δημιουργούν πρόσθετους κινδύνους για τον ασθενή.
Απαραίτητη είναι, συνεπώς, η ενίσχυση της δυνατότητας των πολιτών να αξιολογούν τις πληροφορίες που λαμβάνουν, ιδιαίτερα στο διαδίκτυο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η ύπαρξη επιστημονικής βιβλιογραφίας, η ποιότητα των διαθέσιμων δεδομένων, η σαφής διάκριση ανάμεσα σε συμπλήρωμα και φαρμακευτική θεραπεία, καθώς και η αξιολόγηση πιθανών κινδύνων και αλληλεπιδράσεων πρέπει να αποτελούν βασικά κριτήρια πριν από τη χρήση οποιουδήποτε σκευάσματος.
Παράλληλα, η ασφάλεια των ασθενών δεν περιορίζεται στη χρήση προϊόντων. Κάθε ιατρική πράξη οφείλει να διενεργείται βάσει τεκμηριωμένης ένδειξης και εξατομικευμένης αξιολόγησης του αναμενόμενου οφέλους και των πιθανών κινδύνων. Ιδίως οι σύνθετες ή επεμβατικές πράξεις προϋποθέτουν επαγγελματίες υγείας με την κατάλληλη κατάρτιση, χώρο αδειοδοτημένο για τις συγκεκριμένες υπηρεσίες, επαρκή στελέχωση και εξοπλισμό, την απαιτούμενη παρακολούθηση και δυνατότητα άμεσης αντιμετώπισης πιθανών επιπλοκών.
Ακόμη και μια επιστημονικά αναγνωρισμένη μέθοδος μπορεί να εκθέσει τον ασθενή σε κίνδυνο όταν εφαρμόζεται χωρίς τεκμηριωμένη αναγκαιότητα για τον συγκεκριμένο ασθενή ή εκτός των προβλεπόμενων πρωτοκόλλων και συνθηκών ασφάλειας. Για τον λόγο αυτό, η αποτελεσματική εποπτεία των χώρων και των υπηρεσιών υγείας αποτελεί διαρκή ευθύνη της Πολιτείας.
Η θέση της Ένωσης Ασθενών Ελλάδος
Στην κατεύθυνση αυτή, η Ένωση Ασθενών Ελλάδας τάσσεται υπέρ της επαναφοράς του Σώματος Επιθεωρητών Υπηρεσιών Υγείας και Πρόνοιας (ΣΕΥΥΠ). Η λειτουργία ενός εξειδικευμένου ελεγκτικού μηχανισμού στον χώρο της υγείας, με σαφείς αρμοδιότητες, κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό και επαρκείς πόρους, μπορεί να συμβάλει στην πρόληψη και στον έγκαιρο εντοπισμό επικίνδυνων πρακτικών.
Η ενίσχυση των ελέγχων πρέπει να συνοδεύεται από ουσιαστική ενημέρωση του ασθενούς. Πριν από κάθε παρέμβαση, ο πολίτης δικαιούται να γνωρίζει τον σκοπό της, την επιστημονική της τεκμηρίωση, τα αναμενόμενα οφέλη, τους πιθανούς κινδύνους, τις διαθέσιμες εναλλακτικές επιλογές και το κόστος. Αντίστοιχα, όταν πρόκειται για συμπλήρωμα ή άλλο σκεύασμα, πρέπει να έχει τη δυνατότητα να ενημερώνεται για την ορθή χρήση του, τους πιθανούς περιορισμούς και τις ενδεχόμενες αλληλεπιδράσεις με φάρμακα.
Σημαντικό εργαλείο προστασίας μπορεί να αποτελέσει και η αξιοποίηση ψηφιακών εφαρμογών που επιτρέπουν στους πολίτες να ελέγχουν την αδειοδότηση και τη νομιμότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας. Η ψηφιακή ενημέρωση, ωστόσο, πρέπει να συνδυάζεται με ουσιαστικούς ελέγχους και με επικαιροποιημένες, κατανοητές πληροφορίες. Η δυνατότητα του πολίτη να πληροφορείται δεν υποκαθιστά την ευθύνη των παρόχων ούτε την υποχρέωση των αρμόδιων αρχών για αποτελεσματική εποπτεία.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και στην αγορά συμπληρωμάτων μέσω διαδικτύου και στην προβολή τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι αρμόδιες αρχές, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους, οφείλουν να εποπτεύουν τη διάθεση των προϊόντων και τους θεραπευτικούς ισχυρισμούς που προβάλλονται προς το κοινό, με έγκαιρη παρέμβαση όταν διαπιστώνονται παραβάσεις. Παράλληλα, χρειάζονται σαφείς και εύκολα προσβάσιμες διαδικασίες για την αναφορά και διερεύνηση καταγγελιών.
Ο φαρμακοποιός μπορεί να αποτελέσει κρίσιμο κρίκο σε αυτή την αλυσίδα ασφάλειας. Η συμβουλευτική του παρέμβαση δεν αφορά μόνο την επιλογή ενός προϊόντος, αλλά και την ορθή χρήση του στο πλαίσιο της συνολικής φαρμακευτικής αγωγής του ασθενούς. Η καταγραφή των σκευασμάτων που χρησιμοποιεί ένας ασθενής, η διερεύνηση πιθανών αλληλεπιδράσεων και η παραπομπή στον ιατρό όταν υπάρχουν ενδείξεις κινδύνου μπορούν να συμβάλουν στην αποφυγή προβλημάτων που διαφορετικά μπορεί να παραμείνουν απαρατήρητα.
Απαιτείται, επομένως, μια ολοκληρωμένη προσέγγιση στην ασφάλεια των ασθενών: αποτελεσματικός έλεγχος των υπηρεσιών υγείας, εποπτεία της αγοράς και των θεραπευτικών ισχυρισμών, επιστημονικά τεκμηριωμένη ενημέρωση και ουσιαστική συνεργασία όλων των επαγγελματιών υγείας.
Η ενίσχυση της εγγραμματοσύνης υγείας πρέπει να συμβαδίζει με την ευθύνη των παρόχων για ασφαλείς υπηρεσίες και την υποχρέωση της Πολιτείας για αποτελεσματική εποπτεία. Οι ασθενείς χρειάζονται αξιόπιστη πληροφόρηση ώστε να μπορούν να διακρίνουν την επιστημονικά τεκμηριωμένη θεραπεία από τις ατεκμηρίωτες υποσχέσεις.
Κάθε ασθενής δικαιούται πρόσβαση σε ασφαλείς και επιστημονικά τεκμηριωμένες υπηρεσίες υγείας, αλλά και σε υπεύθυνη συμβουλευτική για τα προϊόντα και τις θεραπείες που επιλέγει. Σε αυτή την προσπάθεια, ο ιατρός, ο φαρμακοποιός, οι επιστημονικοί φορείς, οι οργανώσεις ασθενών και η Πολιτεία έχουν διακριτούς αλλά συμπληρωματικούς ρόλους. Η προστασία της υγείας απαιτεί συνεργασία, διαφάνεια και πρωτίστως σεβασμό στην ασφάλεια και την αξιοπρέπεια κάθε ασθενούς.
