Η αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τα συστήματα υγείας διεθνώς. Με αφορμή την Παγκόσμια Εβδομάδα Ευαισθητοποίησης για τη Μικροβιακή Αντοχή (18–24 Νοεμβρίου), η συζήτηση επιστρέφει σε ένα κρίσιμο ερώτημα: πώς μπορεί να περιοριστεί η περιττή χρήση αντιβιοτικών, ιδιαίτερα στις συχνές λοιμώξεις του αναπνευστικού;
Το φαρμακείο, ως ένας από τους πιο προσβάσιμους χώρους πρωτοβάθμιας φροντίδας, βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας. Νέα διεθνής επιστημονική ανασκόπηση εξετάζει κατά πόσο τα γρήγορα διαγνωστικά τεστ (point-of-care tests – PoCT) μπορούν να υποστηρίξουν τη λήψη ορθότερων θεραπευτικών αποφάσεων.
Τι δείχνουν τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα
Η ανασκόπηση, που δημοσιεύθηκε το 2026 στο επιστημονικό περιοδικό JAC-Antimicrobial Resistance, αξιολόγησε 27 μελέτες σχετικά με τη χρήση διαγνωστικών τεστ στα φαρμακεία για λοιμώξεις του αναπνευστικού.
Οι ερευνητές εξέτασαν διαφορετικές μεθόδους, όπως τα τεστ ανίχνευσης στρεπτόκοκκου ομάδας Α, τις μετρήσεις της C-αντιδρώσας πρωτεΐνης (CRP) και τα γρήγορα τεστ γρίπης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα αποτελέσματα για τον στρεπτόκοκκο. Σε 12 μελέτες, με συνολικά 53.918 εξεταζόμενους, το 24,9% των τεστ ήταν θετικό, ενώ το 21,3% των ασθενών έλαβε αντιβιοτικό.
Παράλληλα, σε τρεις μελέτες που περιλάμβαναν 503 ασθενείς, η πλειονότητα των εξεταζομένων εμφάνισε χαμηλές τιμές CRP, εύρημα που μπορούσε να υποστηρίξει την αποφυγή περιττής αντιβιοτικής αγωγής, εφόσον συνεκτιμηθεί με την κλινική εικόνα.
Τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, αλλά οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι απαιτούνται περισσότερες υψηλής ποιότητας συγκριτικές μελέτες, προκειμένου να επιβεβαιωθεί η πραγματική επίδραση των συγκεκριμένων υπηρεσιών στην κατανάλωση αντιβιοτικών.
Μπορεί ένα γρήγορο τεστ να αλλάξει τη θεραπευτική απόφαση;
Ένα σημαντικό πλεονέκτημα των γρήγορων τεστ είναι ότι παρέχουν πρόσθετες διαγνωστικές πληροφορίες σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Για παράδειγμα, σε ασθενή με πονόλαιμο, η ανίχνευση στρεπτόκοκκου ομάδας Α μπορεί να βοηθήσει τον γιατρό να αποφασίσει εάν ενδείκνυται αντιβιοτική θεραπεία.
Ωστόσο, ένα θετικό ή αρνητικό αποτέλεσμα δεν αρκεί από μόνο του για να καθορίσει τη θεραπεία. Η αξιολόγηση των συμπτωμάτων, το ιατρικό ιστορικό και οι ισχύουσες κλινικές οδηγίες παραμένουν απαραίτητα.
Άλλωστε, τυχαιοποιημένη κλινική μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Μάιο του 2026 στο JAMA Internal Medicine, με 552 ασθενείς, διαπίστωσε ότι η χρήση ταχέων μοριακών τεστ στην πρωτοβάθμια φροντίδα δεν μείωσε συνολικά τη συνταγογράφηση αντιβιοτικών την ίδια ημέρα.
Το εύρημα υπογραμμίζει ότι η τεχνολογία δεν αρκεί χωρίς κατάλληλα πρωτόκολλα και ορθές κλινικές αποφάσεις.
Ο ρόλος του φαρμακοποιού στην πρόληψη της μικροβιακής αντοχής
Για τον φαρμακοποιό, η ουσιαστική συμβολή δεν περιορίζεται στη διενέργεια ενός τεστ. Περιλαμβάνει την ενημέρωση του ασθενούς για τη διαφορά μεταξύ ιογενών και βακτηριακών λοιμώξεων, την αποθάρρυνση της αυτοθεραπείας με αντιβιοτικά και την αναγνώριση συμπτωμάτων που απαιτούν ιατρική αξιολόγηση.
Η διεθνής βιβλιογραφία αναδεικνύει επίσης τη σημασία της εκπαίδευσης των φαρμακοποιών, της συνεργασίας με τους γιατρούς και της ανάπτυξης σαφών διαδικασιών παραπομπής.
Στην Ελλάδα, όπου η διάθεση των συστηματικών αντιβιοτικών προϋποθέτει ιατρική συνταγή, η αξιοποίηση πρόσθετων διαγνωστικών υπηρεσιών χρειάζεται να εξετάζεται μέσα στο ισχύον θεσμικό πλαίσιο.
Το ζητούμενο δεν είναι η υποκατάσταση της ιατρικής διάγνωσης, αλλά η ενίσχυση της ορθολογικής χρήσης των φαρμάκων. Και σε αυτή την προσπάθεια, το κοινοτικό φαρμακείο μπορεί να αποτελέσει σημαντικό σύμμαχο της δημόσιας υγείας.
