Συμβαίνουν συχνά είτε μέσα, είτε πολύ κοντά στο φαρμακείο και ο φαρμακοποιός καλείται να διαχειριστεί έκτακτα περιστατικά υγείας που απαιτούν άμεση και κατάλληλη αντιμετώπιση. Στο παρόν άρθρο θα αναφερθούμε σε μερικά από αυτά τα περιστατικά και συγκεκριμένα σε δηλητηριάσεις, αδιαθεσίες και τραυματισμούς, καθώς και στους βασικούς κανόνες ασφαλείας και πρώτων βοηθειών.
Το φαρμακείο είναι συχνά το πρώτο σημείο επαφής των πολιτών με το σύστημα υγείας, ιδίως σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Συχνά, ο φαρμακοποιός μπορεί να λειτουργήσει ως «γέφυρα» που θα διασφαλίσει τη σταθεροποίηση ενός επείγοντος περιστατικού υγείας έως ότου φτάσει το ασθενοφόρο ή κάποιος γιατρός. Για αυτόν τον λόγο, η γνώση και η εκπαίδευση στην παροχή πρώτων βοηθειών, καθώς και η κατάλληλη οργάνωση του φαρμακείου για έκτακτα περιστατικά είναι απαραίτητες.
Οι δηλητηριάσεις είναι από τα πιο σοβαρά περιστατικά που μπορεί να αντιμετωπίσει ένας φαρμακοποιός, γιατί συχνά η κατάσταση επιδεινώνεται γρήγορα και απαιτεί άμεση παρέμβαση.
Τα συμπτώματα
- Κοιλιακό άλγος, εμετός, διάρροια, πυρετός
- Δύσοσμη αναπνοή
- Υπέρταση ή υπόταση
- Υπερθερμία ή υποθερμία
- Διαταραχή επιπέδου συνείδησης
- Σπασμοί
- Μυδρίαση
- Κυάνωση
Οι Πρώτες βοήθειες
- Ζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια (τηλέφωνο για το Κέντρο Δηλητηριάσεων ή έκτακτης ανάγκης 210-7793777 ή 166).
- Πληροφορηθείτε ποια ουσία πήρε ο ασθενής, την ποσότητα και τον χρόνο.
- Παρακολουθείτε τις ζωτικές λειτουργίες, καθώς και συμπτώματα όπως ναυτία, ζάλη, δύσπνοια ή αλλαγή χρώματος δέρματος.
- Τοποθετήστε τον ασθενή σε θέση ανάνηψης, αν δεν έχει επίπεδο συνείδησης (είναι αναίσθητος), αλλά αναπνέει.
- Μην προκαλείτε εμετό, καθώς μπορεί να προκαλέσει βλάβη οισοφάγου ή εισρόφηση και μην χορηγείτε γάλα ή φαγητό που επιταχύνει την απορρόφηση.
Αδιαθεσία και απώλεια συνείδησης
Ασθενείς που επισκέπτονται το φαρμακείο μπορεί να παρουσιάσουν ξαφνική αδιαθεσία λόγω υπογλυκαιμίας, καρδιακών προβλημάτων, υπότασης ή άλλων αιτιών. Η απώλεια συνείδησης είναι πάντα σοβαρό σύμπτωμα που απαιτεί γρήγορη επέμβαση.
Οι Πρώτες βοήθειες
Σε περίπτωση απώλειας συνείδησης καλέστε άμεσα ΕΚΑΒ και δηλώστε ότι έχετε άτομο το οποίο δεν ανταποκρίνεται. Ελέγξτε αναπνοή και σφυγμό, και εφόσον αναπνέει τοποθετήστε τον ασθενή σε θέση ανάνηψης (πλάγια θέση). Σκεπάζετε με αλουμινοκουβέρτα και μέχρι να έρθει το ασθενοφόρο, ελέγχετε τα ζωτικά του σημεία.
Τραυματισμοί και αιμορραγίες
Στο φαρμακείο μπορεί να προσέλθουν άτομα με τραυματισμούς (πτώσεις, κοψίματα). Το φαρμακείο οφείλει να διαθέτει εξοπλισμό πρώτων βοηθειών, όπως επιδέσμους, αντισηπτικά, γάντια και επιθέματα.
Διαχείριση τραυματισμών
- Καθαρισμός και απολύμανση τραύματος με φυσιολογικό ορό ή νερό. Μην απομακρύνετε ξένα σώματα. Αν η περιοχή δεν έχει ξένα σώματα και αφού έχετε καθαρίσει /απολυμάνει το τραύμα, καλύψτε με γάζα, αποφεύγοντας βαμβάκι που κολλάει.
- Για να αντιμετωπίσετε φλεβική αιμορραγία, πιέζετε τη περιοχή του τραύματος με καθαρή γάζα για 10-15 λεπτά, προσθέτοντας επιθέματα, χωρίς να αφαιρείτε τα αρχικά, και επιδένετε με ελαστικό επίδεσμο. Αν η αιμορραγία δεν σταματήσει στα 10-15 λεπτά , εφαρμόστε ίσχαιμη περίδεση.
- Σε αρτηριακή αιμορραγία (στα άνω και κάτω άκρα του σώματος) εφαρμόστε ίσχαιμη περίδεση ψηλότερα από το σημείο της αιμορραγίας, με φαρδύ επίδεσμο και αντικείμενο (π.χ. μαρκαδόρο), περιστρέφοντας σφιχτά, σημειώνοντας ώρα εφαρμογής και καλέστε άμεσα βοήθεια.
Άλλες έκτακτες καταστάσεις
Εκτός από τις παραπάνω, το φαρμακείο μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπο με αλλεργικά σοκ, υπερδοσολογία φαρμάκων, καρδιακά επεισόδια ή ακόμα και τροχαία ατυχήματα κοντά στον χώρο του.
Σε κρίση άσθματος, εκτιμήστε τις ζωτικές λειτουργίες, τοποθετήστε το άτομο σε ημικαθιστική θέση, χορηγήστε οξυγόνο και φροντίστε για την άμεση μεταφορά του στο νοσοκομείο.
Σε Οξεία Αλλεργική αντίδραση
- Άμεση μεταφορά στο νοσοκομείο.
- Εκτίμηση των ζωτικών λειτουργιών.
- Εξασφαλίστε ανοιχτό αεραγωγό και χορηγήστε οξυγόνο.
- Διατηρήστε τη θερμοκρασία του σώματος.
- Αν φέρουν μαζί τους ένεση αδρεναλίνης (καθ’ υπόδειξη γιατρού) τους βοηθούμε να την χορηγήσουν στον εαυτό τους.
Σε καρδιακή ανακοπή, ΚΑΛΕΣΤΕ ΕΚΑΒ και κρατήστε ανοιχτή τη γραμμή δηλώνοντας ότι έχετε άτομο χωρίς αναπνοή. Ξεκινήστε ΚΑΡΠΑ: 30 θωρακικές συμπιέσεις (βάθος 5-6cm, ρυθμός 100-120/λεπτό) στο κέντρο στέρνου, ακολουθούμενες από 2 εμφυσήσεις. Αν δεν μπορείτε για οποιαδήποτε λόγο να δώσετε εμφυσήσεις , συνεχίστε τις θωρακικές συμπιέσεις έως ότου:
- Φθάσει εξειδικευμένη βοήθεια και ένας επαγγελματίας υγείας σας πει να σταματήσετε.
- Ο Αυτόματος Εξωτερικός Απινιδιστής είναι έτοιμος για χρήση. Χρησιμοποιήστε τον, αν έχετε διαθέσιμο, τοποθετώντας ηλεκτρόδια σε γυμνό θώρακα και ακολουθώντας φωνητικές οδηγίες.
- Το θύμα να ανακτήσει τις αισθήσεις του, να κινηθεί, να κουνήσει τα μάτια του και να αρχίσει να αναπνέει κανονικά.
- Εξαντληθείτε.
- Κινδυνεύσετε από τρίτους παράγοντες.
Σε εγκεφαλικό επεισόδιο, ΚΑΛΕΣΤΕ ΕΚΑΒ. Με ήρεμους χειρισμούς εξασφαλίστε ανοιχτό αεραγωγό, χορηγήστε οξυγόνο.
Σε επιληπτικό επεισόδιο, διατηρήστε την ψυχραιμία σας , προστατέψτε τον ασθενή από αντικείμενα του περιβάλλοντος και μην τον μετακινείτε κατά τη διάρκεια των σπασμών. Μετά το τέλος των σπασμών και εφόσον επιβεβαιώσετε ότι αναπνέει, τοποθετήστε τον σε θέση ανάνηψης και κάντε εκτίμηση ζωτικών λειτουργιών. Καλείτε ΕΚΑΒ για την μεταφορά του στο νοσοκομείο.
Σε υπογλυκαιμία , διατηρείτε την θερμοκρασία του σώματος, ελέγχετε τις ζωτικές λειτουργίες, χορηγήστε γλυκαντικές ουσίες από το στόμα του (εφόσον διατηρεί τις αισθήσεις του, καραμέλα κάτω από τη γλώσσα ή ζάχαρη) και φροντίστε για την μεταφορά του στο νοσοκομείο
Οργάνωση και πρόληψη
Η πρόληψη παραμένει το καλύτερο μέτρο. Ενημέρωση των πελατών για ασφαλή χρήση φαρμάκων, αποθήκευση επικίνδυνων ουσιών μακριά από παιδιά,και έλεγχος πιστοποιήσεων προϊόντων, μειώνουν τον κίνδυνο επειγουσών καταστάσεων.
Κάθε φαρμακείο οφείλει:
- Να διαθέτει πλήρες κιτ πρώτων βοηθειών με γάζες, επιδέσμους, αντισηπτικά, γάντια, αεραγωγούς, ισοθερμικές κουβέρτες, μάσκες CPR και ΑΕΑ, σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία (ΦΕΚ Β’ 2562/2013), προσαρμοσμένο σε επείγοντα όπως δηλητηριάσεις, αδιαθεσίες και τραυματισμούς. Ο εξοπλισμός αποθηκεύεται σε εύκολα προσβάσιμο κουτί ή τσάντα, ελέγχεται τακτικά και συμπληρώνεται με φαρμακευτικά προϊόντα και εξοπλισμό από πιστοποιημένους προμηθευτές.
- Το προσωπικό του οφείλει να εκπαιδεύεται σε σεμινάρια Α’ΒΟΗΘΕΙΩΝ για Καρδιοαναπνευστική Αναζωογόνηση, ΚΑΡΠΑ, και γενικά στη διαχείριση επειγόντων και χρήση ΑΕΑ, με ενημερωμένους οδηγούς και πλάνο κλήσης βοήθειας.
- Να έχει καταρτήσει πλάνο για κλήση ασθενοφόρου και άμεση επικοινωνία με εξειδικευμένες υπηρεσίες.
Η λειτουργία ενός φαρμακείου ως χώρου παροχής πρώτων βοηθειών και διαχείρισης επειγουσών καταστάσεων είναι κρίσιμη για την ασφάλεια της κοινότητας. Η γνώση, η ετοιμότητα και η ψυχραιμία του φαρμακοποιού και του προσωπικού, μπορούν να αποτρέψουν μοιραίες συνέπειες, κάνοντας το φαρμακείο πολύτιμο κόμβο υγείας και ασφάλειας στην καθημερινότητα.
Από τη ΣΤΕΛΛΑ ΑΘΑΝΑΣΑΚΗ, Εκπαιδεύτρια Α’ Βοηθειών CPR /AED
Υπεύθυνη Εθελοντικής Διοίκησης / Υπεύθυνη Εκπαίδευσης Αθήνας
Σώμα Εθελοντών Σαμαρειτών, Διασωστών και Ναυαγοσωστών Αθήνας
