Παρόλο που η γήρανση του ανθρώπου, αποτελεί μία φυσιολογική διαδικασία που εξελίσσεται με την πάροδο του χρόνου, πλέον υπάρχει η δυνατότητα να επιβραδυνθεί η πρόοδός της, με τακτική παρακολούθηση όλων εκείνων των παραγόντων που μπορούν να απειλήσουν την υγεία, την αυτονομία και την αυτοεξυπηρέτηση των ηλικιωμένων ατόμων.
Πίσω από τον όρο ηλικιωμένος, υπάρχουν δύο διαφορετικές κατηγορίες ανθρώπων.
– Αυτός στην ώριμη ηλικία, που διανύει τα εξήντα του, βρίσκεται σε καλή κατάσταση υγείας, είναι ενεργός και δραστήριος, αλλά ταυτόχρονα πρέπει να προλαμβάνει ορισμένες παθολογικές καταστάσεις, όπως οστεοπόρωση, μεταβολικές διαταραχές (διαβήτης, υπερχοληστερολαιμία κ.ά.).
– Ο ηλικιωμένος άνω των 75 ετών, που είναι πιθανό να είναι σωματικά αποδυναμωμένος από παθολογικές καταστάσεις, οι οποίες τον οδηγούν σε αδυναμία αυτοσυντήρησης και εξάρτιση από τρίτα άτομα.
Παθοφυσιολογία
Ακόμα και σε περιπτώσεις που το ηλικιωμένο άτομο είναι καλά στην υγεία του, δεν πρέπει να επαναπαυόμαστε, αλλά να παρακολουθούμε όλους εκείνους τους παράγοντες κινδύνου, που σταδιακά μπορεί να οδηγήσουν σε χρόνιες εκφυλιστικές και αναπηρικές καταστάσεις και συντελούν στη μείωση αλλά και στη δυσκολία πραγματοποίησης καθημερινών δραστηριοτήτων του ατόμου.
Οι κύριες λειτουργίες του οργανισμού που αλλάζουν με την ηλικία και κατέχουν σημαντικό αντίκτυπο στην ποιότητα ζωής και την καθημερινή δραστηριότητα του ατόμου, είναι το καρδιαγγειακό σύστημα, οι αρθρώσεις, ο εγκέφαλος, η όραση και η ακοή.
Στο καρδιαγγειακό, παρατηρείται συνεχής μείωση της ικανότητας για άσκηση (ταχεία δύσπνοια), η καρδιά γίνεται πιο αδύναμη και με μικρότερη αντοχή.
Στις αρθρώσεις έχουμε μειωμένη κινητικότητα με κίνδυνο πτώσης, ενώ στην εγκεφαλική λειτουργία μείωση της προσοχής, της μνήμης και της συγκέντρωσης.
Η φθορά που προκαλείται σε άλλες ζωτικές λειτουργίες, όπως η ακοή και η όραση, μπορούν επίσης να συμβάλουν στην απομόνωση του ηλικιωμένου ατόμου.
Ιδιαιτερότητες του γηριατρικού πληθυσμού
Υπό τον φόβο της ανεξέλεγκτης πολυφαρμακίας στους ηλικιωμένους, ορισμένες παθήσεις υποθεραπεύονται.
Ωστόσο, δε φταίει μόνο η γήρανση αλλά και η ανεπαρκής θεραπευτική αντιμετώπιση, η οποία οδηγεί αρκετές φορές στην αδυναμία αυτοσυντήρησης.
Ορισμένες παθολογικές καταστάσεις στον γηριατρικό πληθυσμό, δεν απαιτούν μόνο τη φαρμακευτική αντιμετώπιση.
Σε αρκετές περιπτώσεις, δεν υπάρχουν σταθερές θεραπείες και η επανεκτίμηση της πορείας του ασθενούς πρέπει να γίνεται τακτικά, ανάλογα την κατάσταση της υγείας του.
Η γήρανση του ανοσοποιητικού συστήματος του ηλικιωμένου, έχει αντίκτυπο τόσο στην ποσότητα των παραγόμενων αντισωμάτων, όσο και στην αντοχή της απάντησης αυτής.
Κατά συνέπεια, η ανοσοαπάντηση στη μόλυνση είναι αισθητά μικρότερη, σε σχέση με ένα νεότερο άτομο.
Αυτό, έχει ως αποτέλεσμα την πτώση της ανοσολογικής απόκρισης ενάντια σε όλους τους τύπους παθογόνων μικροοργανισμών, καθώς και τη μειωμένη αποτελεσματικότητα των εμβολίων.
Ακόμα, παθολογικές καταστάσεις μπορούν να έχουν πολύ πιο έντονο αντίκτυπο στο γηριατρικό ασθενή.
Για παράδειγμα, μια αναιμία μπορεί να είναι υπεύθυνη για σημαντικές επιπλοκές που θα οδηγήσουν σε λειτουργικούς περιορισμούς.
Ακόμα, η διαχείριση του διαβήτη απαιτεί προσαρμογή των στόχων και των θεραπευτικών εργαλείων, καθώς η επιλογή της από του στόματος θεραπείας είναι πιο περιορισμένη σε σχέση με νεότερα άτομα.
Τέλος, ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται σε καταστάσεις όπως η υπερχοληστερολαιμία, που η θεραπεία της μπορεί να μειώσει τόσο τον καρδιαγγειακό κίνδυνο όσο και τη γνωστική έκπτωση.
Συχνά παθολογικά προβλήματα
Ο πόνος
Η διαχείριση του πόνου στο γηριατρικό ασθενή, ανταποκρίνεται στην ίδια φιλοσοφία.
Τόσο οι ίδιοι οι ασθενείς όσο και οι γύρω τους, αντιμετωπίζουν με ιδιαίτερη μοιρολατρία τον πόνο, ιδιαίτερα όταν αυτός έχει επιπτώσεις στη καθημερινή ζωή και περιορίζει τις αυθόρμητες δραστηριότητες του ατόμου.
Ωστόσο, όσο μεγαλώνει το άτομο, τόσο πιο συχνά είναι τα φαινόμενα πόνου, που μπορεί να οφείλονται στην εμφάνιση οστεοαρθρίτιδας, αρθραλγιών, κατακλίσεων, καταγμάτων ή ακόμα και έρπητα ζωστήρα.
Έτσι, με την αύξηση της ηλικίας και αυτών των φαινομένων, ο γηριατρικός ασθενής μπορεί να αρνείται να κινηθεί, να φάει, να επικοινωνήσει και αποσύρεται στον εαυτό του, γεγονός που τον οδηγεί πολλές φορές σε κατάθλιψη και διαταραχές του ύπνου.
Καρδιαγγειακά προβλήματα
Με την πάροδο του χρόνου, οι αρτηρίες χάνουν την ευλυγισία τους και η σκλήρυνση αυτή οδηγεί στην αύξηση της συστολικής πίεσης.
Η καρδιακή παροχή μειώνεται και η καρδιά σταδιακά χάνει τον ρυθμό της, συστέλλεται λιγότερο και τροφοδοτεί τα αγγεία με λιγότερο αίμα, αυξάνοντας έτσι την πιθανότητα στεφανιαίας νόσου και αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου.
Ακόμα, το υπερβολικό βάρος, ειδικά με τη μορφή λίπους στην κοιλιακή χώρα, καταπονεί τον καρδιακό μυ και επιδεινώνει τις συννοσηρότητες.
Για τους λόγους αυτούς, είναι απαραίτητο να παρακολουθείται τακτικά η αρτηριακή πίεση, τα λιπίδια και το γλυκαιμικό προφίλ, αλλά ταυτόχρονα, ο ηλικιωμένος θα πρέπει να διατηρεί και τακτική φυσική δραστηριότητα (καθημερινό περπάτημα).
Προβλήματα στην όραση και την ακοή
Ένας τομέας που απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή, είναι η όραση. Συχνά, τα πρώτα σημάδια της υγρής ηλιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας, παραβλέπονται και θεωρούνται ως φυσιολογικά εξαιτίας της γήρανσης.
Σε περιπτώσεις που ο γηριατρικός πελάτης σας αναφέρει ύποπτα συμπτώματα, θα πρέπει να ληφθεί άμεσα ιατρική συμβουλή από οφθαλμίατρο.
Ακόμα, η μειωμένη ικανότητα ακοής και η ανάγκη για ακουστικό βαρηκοΐας, δεν είναι πάντα θετικά αποδεκτή. Αυτή η άρνηση στερεί από τον ασθενή τη δυνατότητα να επικοινωνήσει σωστά και μακροπρόθεσμα μπορεί να τον οδηγήσει να κλειστεί στον εαυτό του.
Μείωση της μυϊκής μάζας
Με την πάροδο των ετών, το άτομο χάνει μεγάλο μέρος της μυϊκής του μάζας. Μεταξύ των 20 και 80 ετών, οι σκελετικοί μύες χάνουν το 50% του βάρους τους και η δύναμή τους μειώνεται κατά 10 έως 15% ανά δεκαετία.
Η καθιστική ζωή, η έλλειψη τακτικής σωματικής άσκησης και η ανεπαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης, μπορεί να οδηγήσουν σε σαρκοπενία και αυξημένο κίνδυνο πτώσεων και καταγμάτων.
Γνωστική έκπτωση
Τέλος, ένας ιδιαίτερα σημαντικός τομέας που μπορεί να οδηγήσει τον γηριατρικό ασθενή στην απομόνωση και την κατάθλιψη, είναι η γνωστική έκπτωση.
Συχνά, η διαταραχή της προσοχής και τα παράπονα απώλειας μνήμης, αποδίδονται στη φυσιολογική γήρανση.
Το άτομο θα πρέπει να ενθαρρύνεται να κοινωνικοποιείται, να συμμετέχει σε προγράμματα γνωστικής διέγερσης, να συζητάει το θέμα αυτό τόσο με τον ιατρό όσο και τον φαρμακοποιό του, ακόμα και να λύνει σταυρόλεξα ή άλλα ειδικά προγράμματα που έχουν αναπτυχθεί.
Με αυτό τον τρόπο, θα διατηρεί σε εγρήγορση το μυαλό του και θα επιβραδύνει τη διαδικασία της γνωστικής έκπτωσης.
Διατροφή και υποσιτισμός
Η σωστή διατροφή χρήζει ιδιαίτερης προσοχής. Η διατροφή των ηλικιωμένων ατόμων, πρέπει να παραμένει ίδια με αυτή των ενήλικων, αφού οι ανάγκες σε θρεπτικά στοιχεία είναι ίδιες.
Η ενεργειακή πρόσληψη είναι της τάξης των 30-35 θερμίδων ανά κιλό και η πρόσληψη πρωτεΐνης 1-1,2 γραμμάρια ανά κιλό την ημέρα.
Επιπλέον, ορισμένα διατροφικά στοιχεία επηρεάζουν την εγκεφαλική γήρανση. Αυτά είναι κυρίως τα πολυακόρεστα ωμέγα-3 λιπαρά και τα αντιοξειδωτικά, όπως οι βιταμίνες C και E αλλά και ο ψευδάργυρος.
Η διατροφική πρόσληψη αντιοξειδωτικών έχει συγκεντρώσει το ενδιαφέρον, λόγω της επιβράδυνσης στην εξέλιξη της ωχράς κηλίδας, γι’ αυτό και συχνά αποτελούν μέρος των συνταγών των οφθαλμίατρων σε συνδυασμό με λουτεΐνη και ζεαξανθίνη.
Γεγονός είναι ότι με την πάροδο των ετών, πολλοί γηριατρικοί ασθενείς τείνουν να υποσιτίζονται. Αυτό, μπορεί να οφείλεται τόσο στη μείωση της όρεξης, όσο και σε αλλαγές στη γεύση και την όσφρηση.
Σε πολλές περιπτώσεις η κακή στοματική υγεία, κάνουν τη μάσηση δύσκολη και επώδυνη. Ακόμα, ορισμένα φάρμακα αλλάζουν τη γεύση, αλλά και τη ποσότητα του σιέλου.
Μια πρακτική συμβουλή είναι να αυξηθεί η συχνότητα πρόσληψης τροφής κατά τη διάρκεια της ημέρας και να αποφεύγεται η υπερβολικά μεγάλη περίοδος νυχτερινής νηστείας (μεγαλύτερη από 12 ώρες).
Σε πολλές περιπτώσεις κρίνεται σημαντική, η διενέργεια ενός προσυμπτωματικού ελέγχου, για να εξακριβωθεί τυχόν υποσιτισμός.
Η διαδικασία αυτή, μπορεί να πραγματοποιηθεί και στο χώρο του φαρμακείου με μικρά ερωτηματολόγια διατροφικής αξιολόγησης.
Ο φαρμακοποιός που βρίσκεται σε συχνή επαφή με τον ηλικιωμένο πελάτη, μπορεί να εντοπίσει επικίνδυνες καταστάσεις, να συμβουλέψει και να καθοδηγήσει το ηλικιωμένο άτομο, χωρίς όμως να εφαρμόζονται αυστηρά πρωτόκολλα, που μπορεί να κάνουν τον ηλικιωμένο ασθενή να αισθανθεί ότι χάνει την αυτονομία και την ελευθερία του.
Αναδιαμόρφωση του χώρου
Διαμορφώνοντας κατάλληλα χώρους καιεπιφάνειες που μπορούν να προκαλέσουν πτώσεις ή κινητικές δυσκολίες, αλλά και πρόσβαση του ηλικιωμένου σε τεχνολογικές συσκευές επικοινωνίας, μπορούν να οδηγήσουν σε αύξηση της αυτοπεποίθησής του και να κάνουν τη ζωή, τόσο εκείνου όσο και των γύρω του ευκολότερη.
Κωνσταντίνος Δημαράκης, MPharm, MBA in Health Economics
