Η υπερκατανάλωση αντιβιοτικών παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα δημόσιας υγείας στην Ευρώπη, με χώρες όπως η Ελλάδα, η Ρουμανία και η Μάλτα να καταγράφουν ανησυχητικά υψηλά ποσοστά χρήσης χωρίς συνταγή. Ειδικοί προειδοποιούν ότι η μικροβιακή αντοχή εξελίσσεται σε «σιωπηλή πανδημία», ενώ φαρμακοποιοί και γιατροί βρίσκονται καθημερινά αντιμέτωποι με πιέσεις από ασθενείς, το σύστημα υγείας και την ίδια την κουλτούρα γύρω από τα αντιβιοτικά.
Η μικροβιακή αντοχή θεωρείται σήμερα μία από τις σοβαρότερες απειλές για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως. Παρ’ όλα αυτά, η Ευρώπη συνεχίζει να καταναλώνει τεράστιες ποσότητες αντιβιοτικών — πολλές φορές χωρίς ιατρική ανάγκη ή ακόμη και χωρίς συνταγή.
Σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC), περισσότεροι από 35.000 άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους κάθε χρόνο στην ΕΕ και τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο εξαιτίας λοιμώξεων από ανθεκτικά μικρόβια. Και ενώ ο στόχος της ΕΕ είναι η μείωση της κατανάλωσης αντιβιοτικών κατά 20% έως το 2030, τα δεδομένα δείχνουν ακριβώς το αντίθετο: η χρήση αυξάνεται.
Τα αντιβιοτικά χωρίς συνταγή παραμένουν καθημερινότητα
Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες — ανάμεσά τους η Ελλάδα, η Κύπρος, η Μάλτα, η Ρουμανία και η Ισπανία, η πρόσβαση σε αντιβιοτικά χωρίς συνταγή εξακολουθεί να αποτελεί συχνό φαινόμενο. Η αγορά «στο χέρι» από φαρμακεία αλλά και η χρήση παλιών, αχρησιμοποίητων αντιβιοτικών από προηγούμενες θεραπείες παραμένουν βαθιά ριζωμένες συνήθειες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ρουμανία, όπου περίπου ένας στους έξι πολίτες δηλώνει ότι έχει λάβει αντιβιοτικά χωρίς ιατρική συνταγή. Η χώρα καταγράφει από τα υψηλότερα ποσοστά μικροβιακής αντοχής στην Ευρώπη, ειδικά σε σοβαρές νοσοκομειακές λοιμώξεις.
Η φαρμακοποιός και ερευνήτρια δημόσιας υγείας Lavinia Balea περιγράφει μια καθημερινότητα έντονων πιέσεων μέσα στα φαρμακεία. Όπως εξηγεί, πολλοί φαρμακοποιοί αναγκάζονται να χορηγούν αντιβιοτικά ακόμη και χωρίς συνταγή, είτε λόγω εμπορικής πίεσης είτε επειδή οι ασθενείς το απαιτούν.
«Υπάρχει ακόμη η νοοτροπία ότι χωρίς “δυνατό αντιβιοτικό” δεν μπορεί κάποιος να γίνει καλά», σημειώνει.
Όταν οι γιατροί πιέζονται να συνταγογραφήσουν
Το πρόβλημα όμως δεν περιορίζεται μόνο στη διάθεση από τα φαρμακεία. Έρευνες δείχνουν ότι αρκετοί γενικοί γιατροί συνταγογραφούν αντιβιοτικά χωρίς σαφή διαγνωστική ένδειξη, φοβούμενοι είτε ότι θα χάσουν ασθενείς είτε ότι θα κατηγορηθούν για αμέλεια.
Στη Μάλτα, μία από τις χώρες με τη μεγαλύτερη κατανάλωση αντιβιοτικών στην Ευρώπη, το πρόβλημα συνδέεται και με τις δομικές αδυναμίες του συστήματος υγείας: σύντομοι χρόνοι εξέτασης, εύκολη πρόσβαση σε ιδιώτες γιατρούς και μεγάλη πίεση από τους ασθενείς για «άμεση θεραπεία».
Ο ερευνητής Brian Fenech από το University of Derby υποστηρίζει ότι η ενημέρωση από μόνη της δεν αρκεί. «Οι περισσότεροι γνωρίζουν πλέον τι σημαίνει μικροβιακή αντοχή. Το πρόβλημα είναι ότι οι γιατροί και οι φαρμακοποιοί λαμβάνουν αποφάσεις υπό πίεση, έλλειψη χρόνου και αβεβαιότητα», εξηγεί.
Ο κρίσιμος ρόλος των φαρμακοποιών
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο ρόλος των φαρμακοποιών γίνεται όλο και πιο σημαντικός. Δεν αποτελούν απλώς το τελευταίο σημείο διάθεσης του φαρμάκου, αλλά συχνά και τον πρώτο επαγγελματία υγείας στον οποίο απευθύνεται ο πολίτης.
Προγράμματα όπως το ευρωπαϊκό AMR EDUCare επιχειρούν να ενισχύσουν τη σωστή διαχείριση των αντιβιοτικών, εκπαιδεύοντας γιατρούς, φαρμακοποιούς και νοσηλευτές στην ορθολογική χρήση τους και στη σωστή επικοινωνία με τους ασθενείς.
Σύμφωνα με τα πρώτα αποτελέσματα του προγράμματος, το 85% των γιατρών που συμμετείχαν δήλωσαν ότι υιοθέτησαν πιο προσεκτικές πρακτικές συνταγογράφησης, ενώ παρατήρησαν και μείωση στις πιέσεις από ασθενείς που ζητούσαν επίμονα αντιβιοτικά.
Η επόμενη μέρα
Οι ειδικοί συμφωνούν ότι η αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής απαιτεί κάτι περισσότερο από καμπάνιες ενημέρωσης. Χρειάζονται αυστηρότεροι έλεγχοι, καλύτερη εκπαίδευση, σύγχρονα διαγνωστικά εργαλεία και αλλαγή κουλτούρας τόσο στους επαγγελματίες υγείας όσο και στους πολίτες.
Γιατί όσο τα αντιβιοτικά συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται αλόγιστα, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος να επιστρέψουμε σε μια εποχή όπου ακόμη και μια απλή λοίμωξη μπορεί να αποβεί μοιραία.
