Η μελέτη επιτυχούς συνεργασίας φαρμακοποιού-ιατρού δεν αφορά απλώς μια καλή προσωπική σχέση μεταξύ δύο επαγγελματιών υγείας. Αφορά τη δημιουργία μιας σταθερής διαδικασίας που μειώνει τα λάθη, διευκολύνει τον ασθενή και δίνει στο φαρμακείο ουσιαστικότερο ρόλο στην πρωτοβάθμια φροντίδα. Εκεί κρίνεται και η αξία της: όχι στις γενικές διακηρύξεις περί διεπιστημονικότητας, αλλά σε όσα συμβαίνουν όταν ο ασθενής βρίσκεται μπροστά στον πάγκο με μια απορία, μια ανεπιθύμητη ενέργεια ή μια θεραπεία που δεν ακολουθεί σωστά.
Για το ελληνικό φαρμακείο, η συνεργασία με τον ιατρό έχει και λειτουργική και επιχειρησιακή διάσταση. Ο φαρμακοποιός δεν υποκαθιστά τη διάγνωση ή τη συνταγογραφική ευθύνη. Μπορεί όμως να εντοπίζει προβλήματα προσκόλλησης, δυσκολίες στη χρήση συσκευών, πιθανές αλληλεπιδράσεις, ελλιπή κατανόηση οδηγιών και ανάγκη έγκαιρης επανεκτίμησης. Όταν αυτή η πληροφορία μεταφέρεται με σαφήνεια στον κατάλληλο ιατρό, ο ασθενής λαμβάνει πιο συνεκτική φροντίδα και το φαρμακείο ενισχύει τον ρόλο του ως αξιόπιστος κόμβος υγείας.
Τι εξετάζει μια μελέτη επιτυχούς συνεργασίας φαρμακοποιού-ιατρού
Μια χρήσιμη μελέτη δεν περιορίζεται στο αν οι δύο πλευρές δηλώνουν ότι συνεργάζονται καλά. Εξετάζει αν η συνεργασία είναι επαναλήψιμη, αν έχει συγκεκριμένο αντικείμενο και αν παράγει αποτέλεσμα που γίνεται αντιληπτό από τον ασθενή και τους επαγγελματίες.
Πρώτο στοιχείο είναι η σαφήνεια των ρόλων. Ο ιατρός αξιολογεί, διαγιγνώσκει, αποφασίζει θεραπευτικά και παρακολουθεί την κλινική πορεία. Ο φαρμακοποιός, με τη συχνή επαφή του με τον ασθενή, υποστηρίζει την ορθή χρήση της αγωγής, ενισχύει την κατανόηση, ανιχνεύει εμπόδια και παραπέμπει όταν προκύπτουν ενδείξεις που απαιτούν ιατρική εκτίμηση. Η διάκριση αυτή δεν περιορίζει τη συνεργασία. Αντιθέτως, της δίνει ασφάλεια και επαγγελματική αξιοπιστία.
Δεύτερο στοιχείο είναι η ποιότητα της επικοινωνίας. Ένα τηλεφώνημα της τελευταίας στιγμής για ένα ασαφές ζήτημα μπορεί να λύσει ένα περιστατικό, αλλά δεν αποτελεί μοντέλο συνεργασίας. Χρειάζεται συμφωνημένος τρόπος επικοινωνίας, συγκεκριμένη αιτία επαφής και σύντομη, κλινικά χρήσιμη μεταφορά πληροφορίας. Ο ιατρός δεν χρειάζεται μια εκτενή περιγραφή της συνομιλίας στο φαρμακείο. Χρειάζεται να γνωρίζει τι παρατηρήθηκε, από πότε, πόσο επηρεάζει τη θεραπεία και ποια είναι η σαφής ανάγκη επανεκτίμησης.
Τρίτο στοιχείο είναι η μέτρηση. Η επιτυχία μπορεί να αποτυπωθεί με πρακτικούς δείκτες: πόσοι ασθενείς παραπέμφθηκαν με τεκμηριωμένο λόγο, πόσοι ανταποκρίθηκαν στην παραπομπή, πόσα προβλήματα χρήσης θεραπείας εντοπίστηκαν και επιλύθηκαν, πόσες επαναλαμβανόμενες απορίες μειώθηκαν. Σε μια μικρή τοπική συνεργασία, ακόμη και η συστηματική καταγραφή για τρεις μήνες μπορεί να δώσει πολύ πιο αξιόπιστη εικόνα από τις εντυπώσεις.
Από την άτυπη επικοινωνία σε λειτουργικό πρωτόκολλο
Η καλύτερη αφετηρία δεν είναι ένα φιλόδοξο σχέδιο που καλύπτει όλες τις παθήσεις. Είναι ένα περιορισμένο πεδίο όπου το φαρμακείο έχει συχνή επαφή με ασθενείς και μπορεί να προσφέρει διακριτή αξία. Παραδείγματα είναι η σωστή τεχνική εισπνεόμενων συσκευών, η προσκόλληση σε χρόνια αγωγή, η διαχείριση ανεπιθύμητων ενεργειών που αναφέρουν οι ασθενείς ή η υποστήριξη ατόμων με πολυφαρμακία.
Το πρωτόκολλο χρειάζεται να απαντά σε λίγες βασικές ερωτήσεις. Ποια περιστατικά παραπέμπονται; Ποια στοιχεία καταγράφονται; Ποιο είναι το προτιμώμενο κανάλι επικοινωνίας; Πότε θεωρείται ότι ένα περιστατικό είναι επείγον; Και, κυρίως, ποιος ενημερώνει τον ασθενή για το επόμενο βήμα; Όσο πιο απλές είναι οι απαντήσεις, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα να εφαρμοστούν μέσα στην ένταση της καθημερινής λειτουργίας.
Για παράδειγμα, σε ασθενή που δηλώνει ότι «το εισπνεόμενο δεν τον βοηθά», ο φαρμακοποιός μπορεί να ελέγξει την τεχνική χρήσης, να εντοπίσει αν υπάρχουν εμφανή λάθη και να παρέχει εκπαίδευση εντός των αρμοδιοτήτων του. Αν διαπιστώνεται επίμονη δυσκολία, συχνή χρήση ανακουφιστικής αγωγής ή συμπτώματα που επιδεινώνονται, η παραπομπή προς τον θεράποντα ιατρό πρέπει να είναι άμεση και τεκμηριωμένη. Η αξία δεν βρίσκεται στο να δοθεί μια πρόχειρη ερμηνεία, αλλά στο να φτάσει στον ιατρό η κατάλληλη πληροφορία εγκαίρως.
Η παραπομπή πρέπει να είναι σύντομη και αξιοποιήσιμη
Η αποτελεσματική παραπομπή δεν μοιάζει με γενική σύσταση του τύπου «να δείτε τον ιατρό σας». Περιγράφει με ουδέτερο τρόπο το ζήτημα, χωρίς διάγνωση ή θεραπευτική οδηγία που υπερβαίνει τον ρόλο του φαρμακοποιού. Μπορεί να περιλαμβάνει το φάρμακο ή τη συσκευή που αφορά, την παρατήρηση, τη χρονική διάρκεια και την επίδραση στην καθημερινότητα ή στην προσκόλληση.
Παράλληλα, η γλώσσα προς τον ασθενή χρειάζεται προσοχή. Ο στόχος δεν είναι να δημιουργηθεί αμφιβολία για τον ιατρό ή φόβος για την αγωγή. Είναι να εξηγηθεί ότι η επικοινωνία των επαγγελματιών υγείας στοχεύει σε καλύτερη παρακολούθηση. Η εμπιστοσύνη του ασθενή είναι κρίσιμος παράγοντας επιτυχίας, ιδιαίτερα σε μικρές κοινότητες όπου οι επαγγελματικές σχέσεις είναι στενές και η φήμη του φαρμακείου διαμορφώνεται καθημερινά.
Τα σημεία όπου η συνεργασία συνήθως δυσκολεύεται
Το συχνότερο εμπόδιο είναι η ασάφεια των προσδοκιών. Ο φαρμακοποιός μπορεί να θεωρεί ότι ενημερώνει τον ιατρό για ένα ουσιαστικό ζήτημα, ενώ ο ιατρός να λαμβάνει μια πληροφορία χωρίς σαφές αίτημα. Αντίστοιχα, ο ιατρός μπορεί να περιμένει από το φαρμακείο ενισχυμένη υποστήριξη στην προσκόλληση, χωρίς να έχει συμφωνηθεί ο χρόνος, η διαδικασία ή η αποζημίωση αυτής της εργασίας.
Υπάρχει επίσης η πίεση χρόνου. Η επικοινωνία δεν μπορεί να βασίζεται στην προσδοκία ότι κάθε περιστατικό θα συζητηθεί αναλυτικά. Γι’ αυτό τα σύντομα πρότυπα καταγραφής και οι σαφείς κατηγορίες παραπομπής έχουν αξία. Μειώνουν τον χρόνο, περιορίζουν τις παρερμηνείες και επιτρέπουν στην ομάδα του φαρμακείου να λειτουργεί με συνέπεια, ακόμη και όταν ο υπεύθυνος φαρμακοποιός δεν βρίσκεται συνεχώς στον πάγκο.
Ένα τρίτο ζήτημα είναι η διαχείριση προσωπικών δεδομένων. Η ανταλλαγή πληροφοριών υγείας δεν πρέπει να γίνεται πρόχειρα, μέσω ανεξέλεγκτων καναλιών ή χωρίς να είναι σαφής ο σκοπός της επικοινωνίας. Το φαρμακείο οφείλει να έχει εσωτερικούς κανόνες για την καταγραφή, την πρόσβαση και τη διαβίβαση πληροφοριών, με σεβασμό στην εμπιστευτικότητα του ασθενή και στις ισχύουσες υποχρεώσεις προστασίας δεδομένων.
Πώς μπορεί το φαρμακείο να ξεκινήσει σωστά
Η πρώτη κίνηση είναι να εντοπίσει έναν μικρό αριθμό ιατρών με τους οποίους υπάρχει ήδη αμοιβαίος επαγγελματικός σεβασμός και κοινός πληθυσμός ασθενών. Δεν απαιτείται μια επίσημη, σύνθετη συμφωνία για να ξεκινήσει η βελτίωση της επικοινωνίας. Απαιτείται όμως μια ξεκάθαρη συζήτηση για το τι μπορεί να υποστηρίξει το φαρμακείο και για το πότε ο ιατρός επιθυμεί να ενημερώνεται.
Στη συνέχεια, η ομάδα του φαρμακείου χρειάζεται κοινή εκπαίδευση. Οι βοηθοί φαρμακείου συχνά είναι οι πρώτοι που ακούν μια δυσκολία του ασθενή. Πρέπει να γνωρίζουν ποια περιστατικά παραπέμπονται άμεσα στον φαρμακοποιό, ποιες πληροφορίες καταγράφονται και ποια διατύπωση δεν πρέπει να χρησιμοποιείται. Η συνεργασία με τον ιατρό δεν είναι ατομική δεξιότητα του ιδιοκτήτη. Είναι λειτουργική ικανότητα της επιχείρησης.
Τέλος, χρειάζεται επανεξέταση σε τακτά διαστήματα. Αν οι παραπομπές είναι πολλές αλλά δεν οδηγούν σε ουσιαστική ανταπόκριση, ίσως τα κριτήρια είναι υπερβολικά γενικά. Αν η επικοινωνία καθυστερεί, ίσως το κανάλι δεν είναι πρακτικό. Η προσαρμογή δεν είναι αποτυχία του μοντέλου. Είναι ο τρόπος με τον οποίο ένα φαρμακείο μετατρέπει μια καλή πρόθεση σε σταθερή επαγγελματική πρακτική.
Η ουσιαστική συνεργασία φαρμακοποιού και ιατρού χτίζεται όταν κάθε επαφή προσθέτει σαφή αξία για τον ασθενή. Εκεί βρίσκεται η πιο πειστική απόδειξη του ρόλου του σύγχρονου φαρμακείου: στην ικανότητά του να παρατηρεί, να οργανώνει, να επικοινωνεί υπεύθυνα και να κάνει την επόμενη σωστή ενέργεια πιο εύκολη για όλους.
