Από τη διαχείριση συχνών παθήσεων και τους εμβολιασμούς μέχρι το screening, την τηλεϊατρική και τη διάθεση εξειδικευμένων θεραπειών, ο ρόλος του φαρμακείου κοινότητας διευρύνεται σταδιακά σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.
Πρόσφατες εξελίξεις σε Αγγλία, Τσεχία, Ιταλία και Πορτογαλία δείχνουν τέσσερα διαφορετικά μοντέλα μέσα από τα οποία τα συστήματα υγείας αξιοποιούν περισσότερο το δίκτυο των φαρμακείων, μεταφέροντας υπηρεσίες πιο κοντά στον πολίτη.
Αγγλία: Πέντε νέες κλινικές διαδρομές στο Pharmacy First
Στην Αγγλία, το NHS επεκτείνει το Pharmacy First με πέντε νέες κλινικές διαδρομές, οι οποίες αφορούν:
- ημικρανία χαμηλής συχνότητας σε ενήλικες,
- εποχική αλλεργική ρινίτιδα σε παιδιά,
- οξεία εξωτερική ωτίτιδα σε ενήλικες,
- ήπια έως μέτρια ακμή σε νέους και ενήλικες,
- ήπιες λοιμώξεις δέρματος και μαλακών μορίων και ψώρα.
Σε συμμετέχοντα φαρμακεία, στα οποία εργάζεται φαρμακοποιός με την απαιτούμενη πιστοποίηση συνταγογράφησης, θα μπορεί να πραγματοποιείται κλινική αξιολόγηση και, όταν πληρούνται τα προβλεπόμενα κριτήρια, να συνταγογραφείται απευθείας η κατάλληλη θεραπεία.
Οι ασθενείς θα μπορούν έτσι να απευθύνονται στο φαρμακείο χωρίς να χρειάζεται προηγουμένως να επισκεφθούν γενικό ιατρό για τις συγκεκριμένες περιπτώσεις.
Το NHS εκτιμά ότι, όταν η επέκταση εφαρμοστεί πλήρως, 2 έως 3 εκατομμύρια συμβουλευτικές πράξεις ετησίως για τις πέντε αυτές κατηγορίες θα μπορούν να πραγματοποιούνται στα φαρμακεία κοινότητας.
Το Pharmacy First έχει ήδη σημαντική παρουσία στην πρωτοβάθμια φροντίδα της Αγγλίας, έχοντας πραγματοποιήσει περίπου 14 εκατομμύρια συμβουλευτικές πράξεις από την έναρξή του το 2024.
Τσεχία: Εμβολιασμοί από ειδικά εκπαιδευμένους φαρμακοποιούς
Στην Τσεχία βρίσκεται σε εξέλιξη η προσπάθεια θεσμοθέτησης της δυνατότητας πραγματοποίησης επιλεγμένων εμβολιασμών μέσα στα φαρμακεία από κατάλληλα εκπαιδευμένους φαρμακοποιούς.
Η αλλαγή δεν αποτελεί ακόμη γενική αρμοδιότητα του επαγγέλματος. Το σχεδιαζόμενο πλαίσιο προβλέπει ειδική εκπαίδευση και συγκεκριμένες προϋποθέσεις ασφάλειας, μεταξύ των οποίων η δυνατότητα έγκαιρης αναγνώρισης και αντιμετώπισης πιθανών οξέων επιπλοκών.
Η πρόταση έχει εξασφαλίσει την υποστήριξη 13 επιστημονικών εταιρειών και οργανώσεων ασθενών, μεταξύ των οποίων φορείς που εκπροσωπούν λοιμωξιολόγους, παθολόγους, καρδιολόγους, πνευμονολόγους, διαβητολόγους και ογκολόγους.
Στο επίκεντρο βρίσκεται και η χαμηλή εμβολιαστική κάλυψη ενηλίκων στη χώρα. Χαρακτηριστικά, κατά της εποχικής γρίπης εμβολιάζεται ετησίως περίπου το 8% του πληθυσμού.
Η κατεύθυνση του υπουργείου Υγείας της Τσεχίας είναι τα φαρμακεία να μην υποκαταστήσουν τον γενικό ιατρό, αλλά να λειτουργήσουν ως ένα επιπλέον εύκολα προσβάσιμο σημείο πρόληψης.
Ιταλία: Εμβολιασμοί, screening και τηλεϊατρική στο φαρμακείο
Στην Περιφέρεια Marche της Ιταλίας, το μοντέλο της «Farmacia dei Servizi» περνά σε πιο οργανωμένη και μόνιμη βάση.
Νέα περιφερειακή συμφωνία που αφορά περισσότερα από 500 φαρμακεία διευρύνει τις υπηρεσίες που παρέχονται μέσω του δικτύου.
Μεταξύ άλλων, καθιερώνονται ως σταθερές υπηρεσίες οι εμβολιασμοί κατά:
- του HPV,
- του έρπητα ζωστήρα,
- του πνευμονιόκοκκου.
Ιδιαίτερη θέση έχει και το οργανωμένο screening για τον καρκίνο του παχέος εντέρου.
Ο πολίτης μπορεί να παραλαμβάνει το σχετικό kit από το φαρμακείο και, μετά τη συλλογή του δείγματος, να το επιστρέφει στο ίδιο σημείο, με στόχο να διευκολυνθεί η πρόσβαση και να αυξηθεί η συμμετοχή στον προσυμπτωματικό έλεγχο.
Τηλεϊατρική μέσω του φαρμακείου
Η συμφωνία ενισχύει επίσης υπηρεσίες τηλεϊατρικής και άλλες πράξεις που πραγματοποιούνται μέσω των φαρμακείων, όπως:
- ηλεκτροκαρδιογράφημα,
- Holter καρδιάς,
- σπιρομέτρηση,
- κρατήσεις υπηρεσιών υγείας,
- πληρωμή υπηρεσιών και παραλαβή αποτελεσμάτων.
Παράλληλα, δημιουργείται περιφερειακό ταμείο αλληλεγγύης για φαρμακεία με συμβεβλημένο κύκλο εργασιών κάτω των 300.000 ευρώ, με ιδιαίτερη στόχευση στα μικρότερα και περισσότερο απομακρυσμένα σημεία.
Το μοντέλο της Marche αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα φαρμακείου υπηρεσιών, στο οποίο εμβολιασμός, πρόληψη, screening και τηλεϊατρική ενσωματώνονται οργανωμένα στην πρωτοβάθμια φροντίδα.
Πορτογαλία: Νοσοκομειακές θεραπείες πιο κοντά στον ασθενή
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το πορτογαλικό μοντέλο της λεγόμενης «dispensa em proximidade», δηλαδή της διάθεσης σε εγγύτητα.
Μέσω του συστήματος, φάρμακα και προϊόντα υγείας που έχουν συνταγογραφηθεί για εξωνοσοκομειακή χρήση από νοσοκομειακές δομές μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να παραλαμβάνονται από τον ασθενή μέσω φαρμακείου κοινότητας.
Τον Σεπτέμβριο του 2026 ανακοινώθηκε η περαιτέρω διεύρυνση της λίστας των φαρμάκων που εντάσσονται στο συγκεκριμένο σύστημα.
Μέχρι σήμερα:
- 3.468 ασθενείς έχουν ενταχθεί στο πρόγραμμα,
- 1.261 φαρμακεία κοινότητας έχουν πραγματοποιήσει τουλάχιστον μία διάθεση,
- έχουν διατεθεί περισσότερες από 16.700 συσκευασίες,
- έχουν πραγματοποιηθεί περισσότερες από 7.000 διαθέσεις.
Θεσμοθετημένη αμοιβή για την υπηρεσία
Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο τρόπος χρηματοδότησης του πορτογαλικού συστήματος.
Η νομοθεσία προβλέπει σταθερή συνολική αμοιβή 11,96 ευρώ ανά επεισόδιο διάθεσης, ανεξάρτητα από τον αριθμό των φαρμάκων ή των μονάδων που περιλαμβάνονται.
Το ποσό είναι απαλλασσόμενο από ΦΠΑ και καλύπτει το κόστος της κεντρικής αποθήκευσης, της μεταφοράς και της διάθεσης μέσω του φαρμακείου.
Το ισχύον πλαίσιο έχει επίσης συμπληρωθεί με προβλέψεις για περιπτώσεις στις οποίες η διάθεση δεν ολοκληρώνεται και απαιτείται επιστροφή ή αντίστροφη εφοδιαστική.
Ιχνηλασιμότητα και διασύνδεση των πληροφοριακών συστημάτων
Η πορτογαλική εμπειρία δεν περιορίζεται στη μεταφορά της θεραπείας από το νοσοκομείο στο φαρμακείο.
Οι φαρμακευτικοί φορείς της χώρας επισημαίνουν ότι η ασφαλής λειτουργία του μοντέλου απαιτεί:
- πλήρη ιχνηλασιμότητα,
- διαλειτουργικότητα των πληροφοριακών συστημάτων,
- πρόσβαση του φαρμακοποιού στις απαραίτητες κλινικές πληροφορίες,
- αποτελεσματική επικοινωνία μεταξύ νοσοκομειακών και κοινοτικών φαρμακοποιών.
Στόχος είναι ο ασθενής που ακολουθεί εξειδικευμένη θεραπεία να μπορεί, όταν πληρούνται οι απαραίτητες προϋποθέσεις, να παραλαμβάνει τα φάρμακά του κοντά στον τόπο κατοικίας του αντί να μετακινείται επανειλημμένα προς το νοσοκομείο.
Ο ρόλος του φαρμακείου κοινότητας διευρύνεται στην Ευρώπη
Οι τέσσερις χώρες δεν ακολουθούν το ίδιο μοντέλο.
Στην Αγγλία, το φαρμακείο αποκτά μεγαλύτερο ρόλο στην κλινική διαχείριση συχνών παθήσεων και στη συνταγογράφηση.
Στην Τσεχία προετοιμάζεται η δυνατότητα εμβολιασμού από ειδικά εκπαιδευμένους φαρμακοποιούς.
Στην Ιταλία, το φαρμακείο εντάσσεται πιο ενεργά στην πρόληψη και στην πρωτοβάθμια φροντίδα μέσω εμβολιασμών, screening και τηλεϊατρικής.
Στην Πορτογαλία, τα φαρμακεία κοινότητας συμμετέχουν στη διάθεση εξειδικευμένων θεραπειών που μέχρι πρότινος συνδέονταν στενότερα με το νοσοκομειακό περιβάλλον.
Κοινό στοιχείο των τεσσάρων περιπτώσεων είναι ότι η διεύρυνση των υπηρεσιών συνοδεύεται από συγκεκριμένες προϋποθέσεις: εκπαίδευση, πρωτόκολλα, ασφαλή ηλεκτρονική διασύνδεση και, σε ορισμένα μοντέλα, σαφώς καθορισμένη αποζημίωση της παρεχόμενης υπηρεσίας.
Πηγή: farmakopoioi.blogspot
