Instagram, TikTok, YouTube… Οι φαρμακοποιοί αναπτύσσουν σταδιακά την παρουσία τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να ενημερώσουν, να ευαισθητοποιήσουν και να υπερασπιστούν το επάγγελμά τους. Ωστόσο, αυτή η αυξημένη προβολή συνοδεύεται από ένα νομικό και δεοντολογικό πλαίσιο που γίνεται ολοένα πιο σαφές.
Συμβουλές υγείας, κατανοητές εξηγήσεις για συστατικά και μόρια, εκπαιδευτικό περιεχόμενο… Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν εξελιχθεί σε έναν από τους βασικούς χώρους ενημέρωσης του κοινού. Σήμερα, ο μισός πληθυσμός της χώρας ανατρέχει πλέον στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για θέματα υγείας, ενώ οι περισσότεροι αναζητούν πληροφορίες στο διαδίκτυο πριν συμβουλευτούν έναν επαγγελματία υγείας.
Οι φαρμακοποιοί μπαίνουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης… με μικρά βήματα
Ωστόσο, ο κλάδος εξακολουθεί να έχει περιορισμένη παρουσία: μόλις ένα μικρό ποσοστό των φαρμακοποιών φέρεται να είναι ενεργό στο Instagram. Ορισμένα προφίλ, πάντως, αναδεικνύουν τις δυνατότητες αυτών των νέων καναλιών, δίνοντας έμφαση στην πρόληψη και στην ενημέρωση για τον ρόλο του φαρμακείου.
Χρησιμοποιούν βίντεο που συνδυάζουν το χιούμορ, την καθημερινότητα στο φαρμακείο και την υπεράσπιση του επαγγέλματος. Διαφορετικές προσεγγίσεις, αλλά μία κοινή διαπίστωση: τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να αποτελέσουν ένα ισχυρό εργαλείο για να γίνει περισσότερο δημοφιλές το επάγγελμα, να αποκατασταθεί η σύνδεση με τους ασθενείς και να προσεγγιστούν νέα κοινά.
Παρ’ όλα αυτά, για έναν φαρμακοποιό, η δημοσίευση περιεχομένου δεν είναι απλώς μια «στρατηγική μάρκετινγκ».
Η επικοινωνία υπόκειται σε διπλό νομικό πλαίσιο
Η δημόσια τοποθέτηση στο διαδίκτυο για θέματα υγείας διέπεται από διάφορες διατάξεις του Κώδικα Δημόσιας Υγείας, στις οποίες προστίθενται οι κανόνες για την εμπορική δραστηριότητα των influencers. Οι κανόνες αυτοί επιβάλλουν, μεταξύ άλλων, διαφάνεια στις συνεργασίες, σαφή επισήμανση των εμπορικών συνεργασιών που θεωρούνται διαφήμιση, απαγόρευση παραπλανητικών πρακτικών και ευθύνη για την ακρίβεια των πληροφοριών που δημοσιοποιούνται.
Σε αντίθεση με έναν συνηθισμένο influencer, ο φαρμακοποιός εξακολουθεί να υπόκειται στους κανόνες του επαγγέλματός του. Ο Κώδικας Δεοντολογίας των Φαρμακοποιών συνεχίζει, επομένως, να ισχύει και στον ψηφιακό χώρο.
Όσον αφορά τα φάρμακα, ο κανόνας είναι σαφής: απαγορεύεται κάθε διαφήμιση προς το ευρύ κοινό για σκευάσματα που χορηγούνται με ιατρική συνταγή. Για τα ΜΗΣΥΦΑ, η επικοινωνία επιτρέπεται, αλλά πρέπει να είναι αντικειμενική, να μην παραπλανά και να μην παρουσιάζει τη χρήση τους ως κάτι ασήμαντο.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται επίσης για τα ιατροτεχνολογικά προϊόντα και τα συμπληρώματα διατροφής. Οι ισχυρισμοί που προβάλλονται πρέπει να συμφωνούν με τα επιστημονικά δεδομένα και να μην αποδίδουν σε αυτά τα προϊόντα θεραπευτικές ιδιότητες που δεν έχουν αποδειχθεί.
Αυξημένη ευθύνη για τους φαρμακοποιούς influencers
Η νομοθεσία για τους influencers επιβάλλει επίσης διαφάνεια στις συνεργασίες και απαγορεύει κάθε προώθηση πρακτικών ή προϊόντων που ενδέχεται να βλάψουν τη δημόσια υγεία. Γι’ αυτό, δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στα όρια μεταξύ ενημέρωσης και προώθησης: ένα περιεχόμενο μπορεί να θεωρηθεί διαφημιστικό όταν προβάλλει θετικά ένα προϊόν ή αποσκοπεί στο να επηρεάσει την αγοραστική συμπεριφορά.
Για τους επαγγελματίες υγείας, η ευθύνη είναι επίσης αυξημένη. Κάθε δημόσια τοποθέτησή τους μπορεί να επιφέρει όχι μόνο αστική και ποινική αλλά και πειθαρχική ευθύνη. Το περιεχόμενο που δημοσιοποιούν πρέπει, επομένως, να είναι αξιόπιστο, προσεκτικά διατυπωμένο και σύμφωνο με τις ορθές πρακτικές, χωρίς να ενθαρρύνει την ακατάλληλη αυτοθεραπεία.
Αποσαφηνίζοντας τα όρια μεταξύ ενημέρωσης και διαφήμισης
Ο φαρμακοποιός είναι ελεύθερος να επικοινωνεί με το κοινό ή με επαγγελματίες υγείας, ιδίως για εκπαιδευτικούς, υγειονομικούς ή κοινωνικούς σκοπούς. Η ελευθερία αυτή συνοδεύεται, ωστόσο, από την απαίτηση αυστηρής τεκμηρίωσης και ακρίβειας.
Οι πληροφορίες πρέπει να είναι επιστημονικά τεκμηριωμένες, να διατυπώνονται «με διακριτικότητα και μέτρο» και να μην παρουσιάζουν ως δεδομένες υποθέσεις που δεν έχουν ακόμη επιβεβαιωθεί.
Η βασική διάκριση αφορά την ενημέρωση και τη διαφήμιση. Ως ενημέρωση νοείται ένα μήνυμα που μεταδίδεται στο πλαίσιο της άσκησης του επαγγέλματος και δεν έχει διαφημιστικό χαρακτήρα. Αντίθετα, ως διαφήμιση ορίζεται κάθε τρόπος με τον οποίο ο φαρμακοποιός προωθεί στο κοινό, για εμπορικούς σκοπούς, τη δραστηριότητά του, το φαρμακείο του ή τα προϊόντα που διαθέτει προς πώληση.
Η διάκριση αυτή είναι καθοριστική για τους δημιουργούς περιεχομένου: ο χαρακτήρας της ίδιας δημοσίευσης μπορεί να αλλάζει ανάλογα με το περιεχόμενό της, τον σκοπό της και τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζει ένα προϊόν ή μια δραστηριότητα.
Επιτρέπεται επίσης στον φαρμακοποιό να παρέχει πληροφορίες για τις ειδικότητες και τις δεξιότητές του, τους τίτλους του, τις υπηρεσίες του ή τις συνθήκες άσκησης του επαγγέλματός του, ώστε να συμβάλλει στην ελεύθερη επιλογή επαγγελματία υγείας.
Η επικοινωνία αυτή πρέπει, ωστόσο, να παραμένει θεμιτή και ειλικρινής. Ειδικότερα, δεν μπορεί να βασίζεται σε μαρτυρίες τρίτων ή σε συγκρίσεις με άλλους φαρμακοποιούς, ούτε να ενθαρρύνει την άσκοπη διενέργεια πράξεων ή τη χρήση προϊόντων υγείας.
