Η πρόσφατη έξαρση κρουσμάτων χανταϊού στο κρουαζιερόπλοιο MV Hondius στον Ατλαντικό επανέφερε στο προσκήνιο έναν σχετικά άγνωστο αλλά ιδιαίτερα επικίνδυνο ιό, ο οποίος μέχρι σήμερα δεν αποτελούσε υψηλή προτεραιότητα για τη φαρμακευτική έρευνα.
Το περιστατικό, που συνδέεται με τρεις θανάτους και αρκετά επιβεβαιωμένα ή ύποπτα κρούσματα, κινητοποίησε διεθνείς επιστημονικές ομάδες, οι οποίες εργάζονται εντατικά πάνω στην ανάπτυξη εμβολίων και νέων θεραπευτικών παρεμβάσεων.
Παρότι ο χανταϊός θεωρείται σπάνιος και μεταδίδεται κυρίως από τρωκτικά, η εμφάνιση περιστατικών μετάδοσης μεταξύ ανθρώπων — ειδικά με το στέλεχος Andes virus, έχει αυξήσει σημαντικά το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας.
Τι είναι ο χανταϊός
Οι χανταϊοί αποτελούν οικογένεια ιών που μεταδίδονται κυρίως μέσω επαφής με ούρα, σάλιο ή περιττώματα μολυσμένων τρωκτικών. Υπάρχουν δύο βασικές κατηγορίες:
- οι «Old World» χανταϊοί που εντοπίζονται κυρίως σε Ευρώπη και Ασία,
- και οι «New World» χανταϊοί που εμφανίζονται στην αμερικανική ήπειρο.
Το ξέσπασμα στο MV Hondius συνδέεται με τον Andes virus, ο οποίος κυκλοφορεί στη Νότια Αμερική και αποτελεί το μοναδικό γνωστό στέλεχος hantavirus που μπορεί να μεταδοθεί από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Η λοίμωξη μπορεί να προκαλέσει σοβαρό πνευμονικό σύνδρομο με υψηλή θνητότητα, ενώ προς το παρόν δεν υπάρχει ειδική εγκεκριμένη θεραπεία ή ευρέως διαθέσιμο εμβόλιο.
Η έρευνα για εμβόλιο επιταχύνεται
Παρά τη χαμηλή συχνότητα εμφάνισης της νόσου, αρκετές ερευνητικές ομάδες εργάζονται εδώ και χρόνια για την ανάπτυξη εμβολίων κατά του χανταϊού.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το DNA εμβόλιο για τον Andes virus που αναπτύχθηκε από ερευνητές του U.S. Army Medical Research Institute of Infectious Diseases. Σε κλινική μελέτη φάσης 1, περισσότερο από το 80% των συμμετεχόντων ανέπτυξε εξουδετερωτικά αντισώματα.
Ωστόσο, η εξέλιξη τέτοιων εμβολίων παραμένει δύσκολη λόγω:
- της περιορισμένης χρηματοδότησης,
- του μικρού αριθμού περιστατικών,
- και της χαμηλής εμπορικής προτεραιότητας της νόσου.
Παράλληλα, άλλες ομάδες εξετάζουν καινοτόμες προσεγγίσεις, όπως ρινικά εμβόλια που ενδέχεται να προσφέρουν ισχυρότερη ανοσολογική προστασία στους αεραγωγούς.
Η τεχνολογία “ensilication” και η μεταφορά εμβολίων χωρίς ψύξη
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η νέα τεχνολογία θερμικής σταθεροποίησης εμβολίων που αναπτύσσεται από το Πανεπιστήμιο του Bath.
Η καθηγήτρια Χημείας Asel Sartbaeva και η ομάδα της εργάζονται πάνω στη μέθοδο “ensilication”, η οποία επιτρέπει την επικάλυψη των εμβολίων με εξαιρετικά λεπτά ανόργανα στρώματα ώστε να παραμένουν σταθερά σε υψηλές θερμοκρασίες.
Η τεχνολογία αυτή θα μπορούσε να αλλάξει σημαντικά την εφοδιαστική αλυσίδα των εμβολίων, ειδικά σε απομακρυσμένες περιοχές ή χώρες με περιορισμένες υποδομές ψυχρής αλυσίδας.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, στο μέλλον θα μπορούσε ακόμη και να επιτρέψει διανομή εμβολίων μέσω drones.
Οι θεραπευτικές επιλογές παραμένουν περιορισμένες
Σήμερα, η αντιμετώπιση των λοιμώξεων από χανταϊό βασίζεται κυρίως σε υποστηρικτική θεραπεία:
- οξυγονοθεραπεία,
- μηχανικό αερισμό,
- ή ακόμη και εξωσωματική υποστήριξη σε βαριά περιστατικά.
Το αντιικό φάρμακο ribavirin χρησιμοποιείται κατά περίπτωση, όμως τα διαθέσιμα δεδομένα για αποτελεσματικότητα απέναντι στους New World hantaviruses παραμένουν περιορισμένα.
Παράλληλα, αρκετές ομάδες αναπτύσσουν νέες αντιικές θεραπείες. Ερευνητές του UCLA διαπίστωσαν ότι το favipiravir — αντιικό εγκεκριμένο στην Ιαπωνία για τη γρίπη, ανέστειλε τον Andes virus σε ανθρώπινα κύτταρα.
Ελπίδες από μονοκλωνικά αντισώματα
Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι έρευνες πάνω σε θεραπευτικά αντισώματα που απομονώθηκαν από επιζώντες της νόσου.
Ομάδες από το Albert Einstein College of Medicine και το Vanderbilt University έχουν ήδη αναπτύξει υποψήφια αντισώματα που εμφάνισαν εντυπωσιακά αποτελέσματα σε ζωικά μοντέλα, ακόμη και όταν χορηγήθηκαν σε προχωρημένο στάδιο της λοίμωξης.
Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες, το μεγαλύτερο εμπόδιο πλέον δεν είναι τόσο η επιστήμη όσο η χρηματοδότηση για τις επόμενες φάσεις ανάπτυξης.
Τι σημαίνουν οι εξελίξεις για τους φαρμακοποιούς
Η αυξημένη διεθνής ανησυχία για τον χανταϊό υπενθυμίζει τον κρίσιμο ρόλο των φαρμακοποιών στην ενημέρωση του κοινού σχετικά με:
- τις αναδυόμενες λοιμώξεις,
- τη σημασία της πρόληψης,
- και τις εξελίξεις στις νέες βιοτεχνολογικές θεραπείες.
Παράλληλα, οι εξελίξεις στην τεχνολογία σταθεροποίησης εμβολίων και στις πλατφόρμες DNA εμβολίων ενδέχεται να επηρεάσουν σημαντικά το μέλλον της φαρμακευτικής διανομής και της εμβολιαστικής πρακτικής τα επόμενα χρόνια.
Με πληροφορίες από BBC και The New York Times
