Η μικροβιακή αντοχή εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως, την ώρα που η ανάπτυξη νέων αντιβιοτικών μειώνεται σημαντικά. Σύμφωνα με νέα έκθεση του οργανισμού Access to Medicine Foundation, οι προσπάθειες της φαρμακευτικής βιομηχανίας δεν καταφέρνουν να συμβαδίσουν με την αυξανόμενη εξάπλωση των ανθεκτικών λοιμώξεων.
Η έκθεση καταγράφει ότι ο αριθμός των φαρμάκων που βρίσκονται υπό ανάπτυξη για την αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής (Antimicrobial Resistance – AMR) έχει μειωθεί κατά 35% μέσα σε μόλις πέντε χρόνια. Συγκεκριμένα, το 2026 βρίσκονται σε εξέλιξη 60 ερευνητικά προγράμματα από μεγάλες φαρμακευτικές εταιρείες, όταν το 2021 ο αντίστοιχος αριθμός έφτανε τα 92.
Η μικροβιακή αντοχή εμφανίζεται όταν βακτήρια, ιοί, μύκητες και παράσιτα παύουν να ανταποκρίνονται στα αντιμικροβιακά φάρμακα. Παρότι πρόκειται για φυσική εξελικτική διαδικασία των μικροοργανισμών, η υπερβολική και συχνά ακατάλληλη χρήση αντιβιοτικών έχει επιταχύνει σημαντικά την εξάπλωσή της.
Η διευθύνουσα σύμβουλος του Access to Medicine Foundation, Jayasree K. Iyer, προειδοποιεί ότι η ανάγκη για νέα αντιβιοτικά είναι σήμερα μεγαλύτερη από ποτέ. Όπως σημειώνει, χωρίς σημαντικές αλλαγές στη χρηματοδότηση και την ανάπτυξη νέων φαρμάκων, η μικροβιακή αντοχή μπορεί να οδηγήσει σε δραματική αύξηση των θανάτων από λοιμώξεις που μέχρι σήμερα θεωρούνται θεραπεύσιμες.
Οι επιπτώσεις αναμένεται να είναι ιδιαίτερα σοβαρές για τις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, όπου η πρόσβαση σε σύγχρονες θεραπείες και υγειονομικές υπηρεσίες είναι συχνά περιορισμένη.
Η έκθεση ανέλυσε τις δραστηριότητες έρευνας και ανάπτυξης 15 φαρμακευτικών εταιρειών, μεταξύ των οποίων επτά μεγάλες πολυεθνικές και οκτώ μικρότερες εταιρείες βιοτεχνολογίας. Στη λίστα περιλαμβάνονται γνωστές εταιρείες όπως οι GSK, Pfizer, Shionogi, MSD και Otsuka.
Η βρετανική GSK καταλαμβάνει την πρώτη θέση στη σχετική κατάταξη, διαθέτοντας 30 φάρμακα υπό ανάπτυξη που αφορούν τόσο προληπτικά εμβόλια όσο και αντιβακτηριακές θεραπείες. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται και τρία καινοτόμα φάρμακα.
Η ιαπωνική φαρμακευτική εταιρεία Shionogi βρίσκεται πλέον στη δεύτερη θέση, ξεπερνώντας την Pfizer, η οποία είχε καταλάβει αυτή τη θέση το 2021.
Παρά τις επιμέρους προσπάθειες, οι συντάκτες της έκθεσης τονίζουν ότι η συνολική πρόοδος της βιομηχανίας παραμένει άνιση και καμία εταιρεία δεν έχει ακόμη αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητές της για την αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής.
Η κατάσταση προκαλεί αυξανόμενη ανησυχία στους ειδικούς της δημόσιας υγείας. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, μέχρι τα τέλη του 2025 μία στις έξι βακτηριακές λοιμώξεις που επιβεβαιώνονται εργαστηριακά παρουσιάζει αντοχή στις βασικές θεραπείες.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση η μικροβιακή αντοχή ευθύνεται ήδη για περισσότερους από 35.000 θανάτους κάθε χρόνο. Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι προβλέψεις δείχνουν ότι μεταξύ 2025 και 2050 περίπου 39 εκατομμύρια θάνατοι θα οφείλονται άμεσα σε βακτηριακές λοιμώξεις που δεν ανταποκρίνονται πλέον στα αντιβιοτικά.
Ιδιαίτερα ευάλωτα στις λοιμώξεις θεωρούνται τα παιδιά, ειδικά σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Ωστόσο, η έκθεση διαπιστώνει ότι η ανάπτυξη φαρμάκων ειδικά για παιδιατρική χρήση παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη.
Σήμερα βρίσκονται υπό ανάπτυξη μόλις πέντε αντιμικροβιακά φάρμακα για παιδιά, ενώ μόνο το 13% των συνολικών ερευνητικών προγραμμάτων αφορά παιδιά κάτω των πέντε ετών. Παράλληλα, από τα νέα αντιβιοτικά που έχουν εγκριθεί από το 2000, μόλις το 10% διαθέτει επίσημη ένδειξη για παιδιατρική χρήση.
Παρά τις ανησυχίες, η έκθεση εντοπίζει και ορισμένα ενθαρρυντικά σημάδια. Συνολικά επτά καινοτόμα φάρμακα βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο ανάπτυξης και θεωρούνται ιδιαίτερα υποσχόμενα για την αντιμετώπιση ανθεκτικών λοιμώξεων.
Τρία από αυτά αναπτύσσονται από μεγάλες φαρμακευτικές εταιρείες – τις GSK, Otsuka και Shionogi – ενώ τέσσερα προέρχονται από μικρότερες εταιρείες βιοτεχνολογίας, όπως οι BioVersys, F2G, Innoviva και Venatorx.
Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η ανάπτυξη πραγματικά καινοτόμων αντιμικροβιακών φαρμάκων παραμένει περιορισμένη. Όπως αναφέρεται στην έκθεση, χωρίς ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις στη χρηματοδότηση, στις διαδικασίες προμήθειας και στο ρυθμιστικό πλαίσιο σε παγκόσμιο επίπεδο, η μάχη κατά της μικροβιακής αντοχής θα συνεχίσει να υστερεί έναντι της ταχύτητας με την οποία εξελίσσεται η απειλή.
Οι συντάκτες της έκθεσης καταλήγουν ότι, αν δεν αυξηθούν σημαντικά οι επενδύσεις στην ανακάλυψη νέων αντιβιοτικών, η παγκόσμια κοινότητα κινδυνεύει να επιστρέψει σε μια εποχή όπου ακόμη και απλές λοιμώξεις θα μπορούσαν να αποδειχθούν θανατηφόρες.
Με πληροφορίες από Euronews
