fbpx

Αντοχή στα Αντιβιοτικά - Τα Δεδομένα, τα Μέτρα και οι Εναλλακτικές

Ήταν το 1928 όταν ο Αλεξάντερ Φλέμινγκ έκανε τα πρώτα πειράματα με σκοπό τη διερεύνηση των ιδιοτήτων του σταφυλόκοκκου, για να βρεθεί μπροστά σε μία από τις μεγαλύτερες επιστημονικές ανακαλύψεις του 20ου αιώνα.

Η πενικιλλίνη χαρακτηρίστηκε ως το «φάρμακο - λύτρωση», το οποίο ήρθε για να σώσει την ανθρωπότητα από ασθένειες που μέχρι τότε έμοιαζαν αδιανόητο να αντιμετωπιστούν.

Μια νίκη ενάντια στον θάνατο είναι από μόνη της ένα συνταρακτικό γεγονός, ικανό για να επισκιάσει οτιδήποτε…

Αντοχή στα Αντιβιοτικά - Τα Δεδομένα, τα Μέτρα και οι Εναλλακτικές.

Στην πραγματικότητα, όμως, οι σημαντικές ανακαλύψεις από τον Φλέμινγκ ήταν δύο, καθώς εκτός από την πενικιλίνη, παρατήρησε ταυτόχρονα την ανάπτυξη ανθεκτικότητας των βακτηρίων στη συγκεκριμένη ουσία.

Ο ίδιος σε όλες του τις διαλέξεις συνιστούσε προσοχή στη χρήση της, καθώς η χορήγησή της σε μεγάλη ποσότητα και για μεγάλο χρονικό διάστημα, δίνει την ευκαιρία στα βακτηρίδια να αναπτύξουν ανθεκτικά στελέχη ως προς το φάρμακο αυτό.

Η ιστορία δυστυχώς έδειξε ότι ελάχιστοι έδωσαν σημασία σε αυτή την εξίσου σημαντική ανακάλυψη.

Από τη δεκαετία του ’30 πέρασαν αρκετά χρόνια για να φτάσουμε στο σήμερα, όπου η επιστημονική κοινότητα μοιάζει να είναι ευαισθητοποιημένη όσο ποτέ, σε σχέση με τη χρήση των αντιβιοτικών.

Αυτό αποδεικνύεται από την πληθώρα δημοσιευμένων ερευνών για το φαινόμενο της ανθεκτικότητας, αλλά και από όλες τις προσπάθειες των εκπροσώπων, διεθνών και τοπικών υγειονομικών φορέων, που διοργανώνουν συνεχώς εκστρατείες ενημέρωσης του κοινού ενάντια στην αλόγιστη χρήση των αντιβιοτικών.

Τα δεδομένα στην Ελλάδα

Ο βασικός στόχος των επιστημόνων και όλων των εμπλεκόμενων φορέων είναι η ανάδειξη της ατομικής ευθύνης ως το πιο ουσιώδες μέτρο ενάντια στην αυθαίρετη κατανάλωση των αντιβιοτικών.

Οι ασθενείς οφείλουν να πράττουν με γνώμονα την προστασία του κοινωνικού συνόλου στο οποίο εντάσσονται, λαμβάνοντας σοβαρά υπόψιν ότι τα πιο ισχυρά όπλα ενάντια στα μικρόβια είναι η αποτελεσματική πρόληψη και ο έλεγχος των λοιμώξεων.

Ωστόσο, στατιστικά στοιχεία για την Ελλάδα φανερώνουν ότι μάλλον ο Έλληνας πολίτης είναι μακριά από τη φιλοσοφία της ατομικής ευθύνης για την ορθή χρήση των αντιβιοτικών.

Στην πιο πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ το 2018 με τίτλο “Stemming the Superbag Tide- Just a few dollars More”, παρουσιάζονται στατιστικά δεδομένα, τα οποία επιβεβαιώνουν ότι ένα δυσοίωνο μέλλον διαγράφεται για τη χώρα μας.

Αρκεί να αναφερθεί ότι στην Ελλάδα το ποσοστό των λοιμώξεων που εμφανίζουν μικρότερη ή μεγαλύτερη αντίσταση στα αντιβιοτικά, προσεγγίζει το 38%, ενώ αναμένεται να αυξηθεί περαιτέρω κατά 3% έως το 2030.

Το ποσοστό αυτό είναι περίπου επταπλάσιο σε σχέση με άλλες χώρες, όπως η Ολλανδία, ή η Νορβηγία, όπου οι ανθεκτικές λοιμώξεις κινούνται περίπου στο 5%.

Γενικότερα, στις χώρες της ΕΕ, η αντίσταση στις θεραπείες τρίτης γραμμής θα διπλασιαστεί μέχρι το 2030.

Η ανάπτυξη της αντοχής στα δεύτερης και τρίτης γενιάς αντιβιοτικά είναι ένα εξαιρετικά ανησυχητικό σενάριο, καθώς σημαίνει ότι, στην πραγματικότητα, εξαντλούνται οι μόνες διαθέσιμες θεραπείες.

Η μεγαλύτερη θνησιμότητα προβλέπεται στην Ιταλία με 18 θανάτους ανά 100.000 κατοίκους και έπεται δεύτερη η Ελλάδα, με σχεδόν 15 θανάτους / 100.000 άτομα ετησίως.

Η έκθεση προβλέπει μάλιστα με ακρίβεια ότι μέχρι το 2050 θα υπάρξουν στη χώρα μας 69.774 θάνατοι εξαιτίας λοιμώξεων ανθεκτικών στα αντιβιοτικά.

Αναγνωρίζοντας τον αυξημένο κίνδυνο που προέρχεται από την υψηλή κατανάλωση των αντιβιοτικών στην Ελλάδα, η πολιτεία καλείται να λάβει δραστικά περιοριστικά μέτρα.

Μέτρα αντιμετώπισης

Αναγνωρίζοντας τον αυξημένο κίνδυνο που προέρχεται από την υψηλή κατανάλωση των αντιβιοτικών στην Ελλάδα, η πολιτεία καλείται να λάβει δραστικά περιοριστικά μέτρα.

Μέχρι πρόσφατα, η αγορά τους από το κοινό μπορούσε να γίνει ελεύθερα χωρίς να υποχρεούνται οι ασθενείς να περάσουν από τη διαδικασία της ιατρικής εξέτασης.

Ο ρόλος του φαρμακοποιού ως πρώτης γραμμής σύμβουλος υγείας, αναδεικνύεται ως το πιο διαχρονικό μέτρο ενάντια στην αλόγιστη χρήση των αντιβιοτικών σκευασμάτων.

Είναι στην ουσία εκείνος που επωμίζεται πιο άμεσα το δύσκολο έργο της ενημέρωσης του κοινού για τις συνέπειες από την ανθεκτικότητα των μικροβίων σε αντιβιοτικές αγωγές.

Παράλληλα, προσπαθεί καθημερινά να επικοινωνήσει το πόσο σημαντική είναι η πρόληψη για τον περιορισμό της μετάδοσης ασθενειών.

Παρ’ όλα αυτά, «ο Έλληνας της τελευταίας στιγμής» προτιμά να αγοράσει ένα σκεύασμα όταν ήδη έχει νοσήσει.

Οι έρευνες σε εθνικό επίπεδο κατέγραψαν την τάση των Ελλήνων καταναλωτών να απαιτούν αυθαίρετα την αγορά αντιβιώσεων στο φαρμακείο.

Με το πρόσχημα ότι ασθενούν, επιθυμούν να προχωρήσουν στη λήψη τους ακόμα και αν δεν είναι το κατάλληλο φάρμακο για την αντιμετώπιση των ασθενειών τους.

Για τον λόγο αυτό, το κράτος μέσα στο 2020 με την Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου της 10/8/20 (ΦΕΚ Α), άρθρο 16, προχώρησε στην αλλαγή του τρόπου διάθεσης των αντιβιοτικών.

Πλέον, καθίσταται υποχρεωτική η ηλεκτρονική συνταγογράφησή τους, στην οποία αναγράφεται και η αντίστοιχη νόσος για την οποία χορηγούνται.

Πρόκειται για ένα μέτρο που χρειάζεται χρόνο για την πλήρη και ορθή εφαρμογή του, χωρίς να προκύπτουν κενά για τους εμπλεκόμενους.

Η μεγαλύτερη δυσκολία αφορά τους φαρμακοποιούς, οι οποίοι καλούνται καθημερινά να εξηγήσουν στους ασθενείς ότι πλέον δεν γίνεται να αγοράσουν ελεύθερα χωρίς συνταγή ένα αντιβιοτικό.

Ωστόσο, αυτή η νομοθετική ρύθμιση είναι δραστική και αναμένεται να ανακόψει τον ξέφρενο ρυθμό κατανάλωσης των αντιβιοτικών αγωγών στην χώρα μας τα επόμενα χρόνια.

Οι έρευνες σε εθνικό επίπεδο κατέγραψαν την τάση των Ελλήνων καταναλωτών να απαιτούν αυθαίρετα την αγορά αντιβιώσεων στο φαρμακείο.

Οι εναλλακτικές λύσεις

Η επιστημονική κοινότητα βρίσκεται σε έναν διαρκή αγώνα αναζήτησης σκευασμάτων και γενικότερα τρόπων αντιμετώπισης του φαινομένου της αυξανόμενης ανθεκτικότητας των μικροβίων.

Το οξύμωρο της κατάστασης είναι ότι στο παρελθόν (πριν την ανακάλυψη των αντιβιοτικών), χιλιάδες άνθρωποι έχαναν τη ζωή τους από βακτηριακές λοιμώξεις.

Από την άλλη πλευρά, μετά την ανακάλυψή τους, ο κίνδυνος είναι να οδηγηθούμε πάλι σε αυξημένα επίπεδα θνησιμότητας από την ανθεκτικότητα.

Η δημόσια υγεία απειλείται και οι ερευνητές προσπαθούν να αναπτύξουν καινούργια θεραπευτικά σκευάσματα.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, 40 με 50 αντιβιοτικά βρίσκονται σε κλινική ανάπτυξη.

Πολλά από αυτά, θα αποφέρουν περιορισμένα οφέλη σε σύγκριση με τις υπάρχουσες θεραπείες.

Στα στάδια των προ-κλινικών μελετών περιλαμβάνονται περισσότερες και πιο καινοτόμες από άποψη δομής και σύνθεσης ουσίες (πάνω από 250 αντιμικροβιακοί παράγοντες βρίσκονται σε δοκιμές πρώιμου σταδίου), αλλά θα χρειαστούν έως και 10 χρόνια για να κυκλοφορήσει το πρώτο από αυτά τα φάρμακα.

Κατά μέσο όρο, ένα στα 15 αντιβιοτικά που ανήκουν στις ήδη υπάρχουσες κατηγορίες και βρίσκονται σε προ-κλινική ανάπτυξη, καταλήγει στο τέλος να φτάνει σε ασθενείς για χορήγηση.

Αν πρόκειται για εντελώς νέο φάρμακο που δεν κατατάσσεται στις μέχρι σήμερα γνωστές ομάδες αντιβιοτικών, τότε η πιθανότητα για τελική χορήγηση σε ανθρώπους αφορά μόνο ένα για κάθε 30 υποψήφια σκευάσματα.

Αξίζει να αναφερθεί ότι τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια στροφή των επιστημόνων και προς τις φυσικές λύσεις, καθώς έχουν αντιληφθεί την επίδραση των φυτικών παρασκευασμάτων σε παθογόνους μικροοργανισμούς.

Φαίνεται ότι τα μικρόβια αδυνατούν να αναπτύξουν ανθεκτικότητα στα φυτοθρεπτικά συστατικά και αυτό αιτιολογείται από την «ανατομία» ενός φυτού.

Πιο συγκεκριμένα, το χαρακτηριστικό γνώρισμα των φυτικών παρασκευασμάτων είναι ότι περιέχουν μεγάλη ποικιλία δευτερογενών μεταβολιτών.

Για παράδειγμα, σε ένα φυτικό εκχύλισμα ξεχωρίζει συνήθως μία δραστική ουσία.

Ωστόσο, αυτή βρίσκεται σε ένα περιβάλλον που συνυπάρχουν και άλλοι μεταβολίτες.

Αυτές οι ουσίες αποτελούν το κλειδί για την αδυναμία ανάπτυξης ανθεκτικότητας, καθώς επιτρέπουν στα φυτά να δεσμεύονται σε περιοχές πρωτεΐνης των μικροβίων που οδηγούν σε τροποποίηση ή αναστολή των πρωτεϊνικών αλληλεπιδράσεων και έτσι επηρεάζεται η επιβίωση των μικροβίων μέσα στον ανθρώπινο οργανισμό.

Ταυτόχρονα, χάρη στους μεταβολίτες, τα φυτικά παρασκευάσματα επιδεικνύουν μια πολυπλοκότητα στον μηχανισμό δράσης τους.

Έτσι, δεν προκαλούν μόνο εξουδετέρωση των μικροοργανισμών, αλλά παρεμβαίνουν και ως αποτελεσματικοί ρυθμιστές σε διάφορες κυτταρικές διαδικασίες του ξενιστή π.χ. ανοσοαπόκριση, μίτωση, απόπτωση, μεταγωγή σημάτων.

Για το μέλλον…

Φαίνεται ότι για πρώτη φορά στην Ελλάδα, η προσπάθεια να ανακοπεί η ξέφρενη πορεία της αλόγιστης χρήσης των αντιβιοτικών είναι τόσο συντονισμένη.

Είναι ευθύνη όλων μας να διατηρηθεί η αποτελεσματικότητα αυτών των σημαντικών φαρμάκων.

Η μικροβιακή αντοχή θεωρείται μια κρίση της δημόσιας υγείας που έρχεται να προστεθεί στα υπόλοιπα είδη των κρίσεων που βιώνει η κοινωνία.

Τα επόμενα χρόνια, με την ομαλοποίηση της εφαρμογής των νέων μέτρων ελεγχόμενης χορήγησης, θα γίνει εμφανές αν μπορεί να ξεπεραστεί τουλάχιστον σε εθνικό επίπεδο.

Πηγή Αθανασίου, Φαρμακοποιός, MSc
www.PharmaManage.gr

Κοινοποιήστε το Άρθρο:


e-learning-pharmamanage.gr


Σεβόμαστε την Ιδιωτικότητά σας

Εμείς και οι συνεργάτες μας αποθηκεύουμε ή/και έχουμε πρόσβαση σε πληροφορίες σε μια συσκευή, όπως cookies και επεξεργαζόμαστε προσωπικά δεδομένα, όπως μοναδικά αναγνωριστικά και τυπικές πληροφορίες, που αποστέλλονται από μια συσκευή για εξατομικευμένες διαφημίσεις και περιεχόμενο, μέτρηση διαφημίσεων και περιεχομένου, καθώς και απόψεις του κοινού για την ανάπτυξη και βελτίωση προϊόντων.

Με την άδειά σας, εμείς και οι συνεργάτες μας ενδέχεται να χρησιμοποιήσουμε ακριβή δεδομένα γεωγραφικής τοποθεσίας και ταυτοποίησης μέσω σάρωσης συσκευών. Μπορείτε να κάνετε κλικ για να συναινέσετε στην επεξεργασία από εμάς και τους συνεργάτες μας όπως περιγράφεται παραπάνω. Λάβετε υπόψη ότι κάποια επεξεργασία των προσωπικών σας δεδομένων ενδέχεται να μην απαιτεί τη συγκατάθεσή σας, αλλά έχετε το δικαίωμα να αρνηθείτε αυτήν την επεξεργασία. Οι προτιμήσεις σας θα ισχύουν μόνο για αυτόν τον ιστότοπο. Μπορείτε πάντα να αλλάξετε τις προτιμήσεις σας επιστρέφοντας σε αυτόν τον ιστότοπο ή επισκεπτόμενοι τους όρους Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων