fbpx

Ατοπική Δερματίτιδα - Απαντήσεις σε Καίριες Ερωτήσεις

Η ατοπική δερματίτιδα είναι η πιο κοινή μορφή δερματίτιδας που εμφανίζεται στα παιδιά από τους πρώτους μήνες της ζωής τους, ενώ επηρεάζει επίσης και τους ενήλικες.

Η αντιμετώπισή της είναι συνήθως μακροχρόνια και περιορίζεται σε συγκεκριμένα προϊόντα που εφαρμόζονται τοπικά.

Η αλλεργία εξ΄ επαφής εμφανίζεται στο 40% των περιπτώσεων εντοπισμένης ΑΔ. Σε αυτήν την περίπτωση, οι βλάβες εντοπίζονται στο σημείο επαφής με το αλλεργιογόνο.

Φυσικά, ο φαρμακοποιός πρέπει να παρέχει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες στον ασθενή για την καλύτερη δυνατή αντιμετώπισή της.

Η ατοπία είναι μια ιδιαίτερη και κληρονομική ευαισθησία που εμφανίζεται μέσω της ανάπτυξης αλλεργικών εκδηλώσεων, υπό την παρουσία μίας ή περισσότερων ουσιών που είναι αβλαβείς σε ένα φυσιολογικό άτομο.

Η ατοπική δερματίτιδα (ΑΔ) ή το ατοπικό έκζεμα, είναι η δερματική εκδήλωση της ατοπίας. Είναι μια σύνθετη, χρόνια φλεγμονώδης, έντονα κνησμώδης νόσος του δέρματος που σχετίζεται με δυσλειτουργία του δερματικού φραγμού και του ανοσοποιητικού συστήματος, που προκαλείται από αλληλεπιδράσεις μεταξύ γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων.

Συχνά συσχετίζεται με άσθμα, αλλεργική ρινίτιδα, αλλεργική επιπεφυκίτιδα και τροφική αλλεργία.

Φυσιοπαθολογία

Η ΑΔ αναπτύσσεται με δερματικές βλάβες που συνήθως εμφανίζονται περίπου στην ηλικία των δύο ετών, αλλά οι υποτροπές επιμένουν καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής, ειδικά σε περιόδους άγχους.

Κεντρικό ρόλο στην παθογένεση διαδραματίζει η κακή συνοχή των κερατινοκυττάρων στον επιδερμικό φραγμό, με αποτέλεσμα να μην εκπληρώνει πλέον τον προστατευτικό του ρόλο και να επιτρέπει στα αλλεργιογόνα και τους μολυσματικούς παράγοντες να τον διαπερνούν.

Αυτό οδηγεί σε σοβαρές τοπικές δευτερογενείς λοιμώξεις. Επιπλέον, αυτή η ανεπάρκεια της επιδερμίδας να λειτουργήσει ως φραγμός, συνδέεται με μια ανωμαλία στον μεταβολισμό των δομικών λιπιδίων και πρωτεϊνών της (φιλαγκρίνη).

Η ΑΔ αναπτύσσεται σε τρεις φάσεις: Αρχικά, το δέρμα είναι πολύ ξηρό και παρουσιάζει ερυθρές αλλοιώσεις, που εντοπίζονται συχνότερα στα μάγουλα, στις πτυχές των αγκώνων και στα γόνατα.

Στη συνέχεια, η φλεγμονή εξαπλώνεται και γίνεται χρόνια, συνοδευόμενη από κνησμό, που είναι χαρακτηριστικό των υποτροπών.

Σε περιόδους έξαρσης, το δέρμα παραμένει ξηρό και τραχύ στην αφή. Σταδιακά, οι αντιδράσεις υπερευαισθησίας ενισχύονται, με τη μεσολάβηση της αύξησης της IgE μέσω των T-λεμφοκυττάρων.

Με τον κνησμό, οι βλάβες υφίστανται πάχυνση και μπορούν να οδηγήσουν στη δημιουργία πληγών που αυξάνουν τον κίνδυνο τοπικής βακτηριακής ή ιογενούς επιμόλυνσης.

Σύμφωνα με τη «θεωρία της υγιεινής», η μειωμένη επαφή με μολυσματικούς παράγοντες στην αρχή της ζωής, είναι υπεύθυνη για την εμφάνιση μεγαλύτερης αλλεργικής αντιδραστικότητας και ευαισθησίας.

Απαντήσεις σε καίριες ερωτήσεις

Η διάγνωση είναι ουσιαστικά κλινική, αλλά υπάρχουν διαφορικές διαγνώσεις;

Στα βρέφη, η ψώρα και το παράτριμμα πρέπει να αποκλειστούν.

Σε ενήλικες, υπάρχει υποψία για λέμφωμα δέρματος και πρέπει να αποκλεισθεί η ψωρίαση, η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα ή το έκζεμα εξ΄ επαφής.

Δοκιμές του τύπου prick-tests, patch-tests, ή ειδικές εξετάσεις IgE στον ορό, μπορούν να πραγματοποιηθούν για στοχευμένη διαχείριση της πάθησης (έμφαση στη διατροφή για αποφυγή).

Πότε μπορεί να ευθύνονται αλλεργιογόνα επαφής;

Όταν παρουσιάζεται έκζεμα, καλό είναι να γίνεται έρευνα σχετικά με τους λόγους προέλευσής του.

Η αλλεργία εξ΄ επαφής εμφανίζεται στο 40% των περιπτώσεων εντοπισμένης ΑΔ. Σε αυτήν την περίπτωση, οι βλάβες εντοπίζονται στο σημείο επαφής με το αλλεργιογόνο.

Η αποφυγή αυτών των επαφών είναι συχνά αρκετή για τον καλύτερο έλεγχο των εξάρσεων.

Πόσο συχνή είναι η τροφική αλλεργία;

Είναι σχεδόν πάντα παρούσα σε σοβαρές μορφές ΑΔ, σε αντίθεση με μέτριες ή ήπιες μορφές που οφείλονται συνήθως σε παράγοντες επαφής.

Εάν η αποφυγή των τροφίμων που προκαλούν αλλεργία γίνει νωρίς, η αλλεργία μπορεί σταδιακά να υποχωρήσει, μέσα σε 1 έως 6 χρόνια, ανάλογα με την αιτία.

Ωστόσο, σε ένα βρέφος που γεννιέται από γονείς με ΑΔ, συνιστάται να προτιμάται ο θηλασμός ή το υποαλλεργικό γάλα.

Πόσο επηρεάζει η κληρονομικότητα;

Πρόσφατες επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν ότι για έναν γονέα που εμφάνισε ΑΔ στην παιδική του ηλικία, ο κίνδυνος μετάδοσης της νόσου στο παιδί του είναι 30%.

Αυτό το ποσοστό ανεβαίνει στο 70% εάν και οι δύο γονείς εμφάνισαν ΑΔ. Ακόμη και απουσία κληρονομικότητας, το 20% των βρεφών επηρεάζεται από ΑΔ.

Η εμφάνιση άσθματος (20 έως 50% των περιπτώσεων) είναι ακόμη πιο πιθανή όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό και η δερματίτιδα ήταν σοβαρή, ενώ η αλλεργική ρινίτιδα εμφανίζεται στο 25% των ατόμων.

Πότε πρέπει να παρέμβουμε;

Σήμερα, νέες επιστημονικές μελέτες προτείνουν τη διαχείριση της ξηρότητας του δέρματος από τη γέννηση, στο στάδιο της προ-ατοπικής ξηρότητας, για να επιτραπεί η αποκατάσταση υγιούς δέρματος σε βρέφη που δεν έχουν ακόμη επηρεαστεί, αλλά παρουσιάζουν ευνοϊκές συνθήκες εμφάνισης ΑΔ.

Γιατί οι θεραπείες δεν είναι πάντα αποτελεσματικές;

Η αποτυχία της θεραπείας συνδέεται κατά κύριο λόγο με τη φτωχή συμμόρφωση με τη συνταγογραφούμενη θεραπεία και κυρίως την «κορτικοστεροειδική φοβία».

Οι δυσκολίες της θεραπείας, η έλλειψη γνώσης, συχνά δημιουργούν δυσκολίες στους γονείς και τα παιδιά.

Από την άλλη πλευρά, η τοπική θεραπεία απαιτεί προσοχή, ενημέρωση και ενεργή συμμετοχή του ασθενούς ή της οικογένειάς του.

Καθώς οι υποτροπές είναι συχνές, η ποιότητα ζωής και η σχέση γονέα / παιδιού επηρεάζονται σημαντικά.

Πώς να εξηγήσετε στους γονείς τη σημασία των πρωτοκόλλων φροντίδας;

Η φαρμακευτική αγωγή εκλογής είναι τα τοπικά κορτικοστεροειδή με αντιφλεγμονώδη δράση στις εξάρσεις και θα πρέπει οι γονείς να γνωρίζουν πώς και πότε να τα εφαρμόζουν.

Παράλληλα, τα τοπικά μαλακτικά-ενυδατικά αποτελούν τη βασική καθημερινή αγωγή.

Η αποτυχία της θεραπείας συνδέεται κατά κύριο λόγο με τη φτωχή συμμόρφωση με τη συνταγογραφούμενη θεραπεία και κυρίως την «κορτικοστεροειδική φοβία».

Τι συμβουλές καθημερινής υγιεινής πρέπει να παρέχουμε;

Ολόκληρο το σώμα του παιδιού πρέπει να εξετάζεται συστηματικά, ακόμα και αν δεν εμφανίζει βλάβες.

Τα βαμβακερά ρούχα και σεντόνια θα πρέπει να προτιμώνται, ενώ το μαλλί και τα ερεθιστικά συνθετικά υφάσματα θα πρέπει να αποφεύγονται.

Επίσης, τα μαλακτικά υφασμάτων καλό είναι να επιλέγονται προσεκτικά, διότι προάγουν τις αλλεργίες και η χρήση τους είναι αμφιλεγόμενη.

Επιπλέον, είναι σημαντικό να αποφεύγεται η επαφή με άτομα που έχουν έρπη ή άλλα δερματικά νοσήματα.

Συνιστώνται τα μπάνια;

Το μπάνιο προετοιμάζει την εφαρμογή τοπικών θεραπειών και προσφέρει μια στιγμή χαλάρωσης για το μωρό.

Η διάρκειά του πρέπει να περιορίζεται σε 5-10 λεπτά και η θερμοκρασία νερού πρέπει να είναι γύρω στους 35-36°C.

Η προσθήκη ειδικών μαλακτικών ελαίων, εκχυλίσματος βρώμης ή άμυλου σίτου είναι επιτρεπτή, καθώς μπορούν να κατευνάσουν τις εξάρσεις για λίγο.

Στη συνέχεια, είναι απαραίτητο το σώμα να σκουπίζεται ταμποναριστά χωρίς τρίψιμο.

Θεραπείες

Για τη διαχείριση της ήπιας ΑΔ, τα μαλακτικά είναι επαρκή. Στη φάση εξάρσεων με μέτρια έως σοβαρά συμπτώματα απαιτείται θεραπεία με αντιφλεγμονώδεις παράγοντες ή τοπικούς αναστολείς καλσινευρίνης.

Η φαρμακευτική θεραπεία περιλαμβάνει τοπικά κορτικοστεροειδή για την καταπολέμηση των φλεγμονωδών εστιών, αντιισταμινικά για την καταπράυνση του κνησμού και από του στόματος ή τοπικά αντιβιοτικά σε περίπτωση βακτηριακής επιμόλυνσης.

Δεν είναι όλα τα κορτικοστεροειδή κατάλληλα για βρέφη. Προτιμώνται κυρίως κορτικοστεροειδή ήπιας ή μέτριας ισχύος, τελευταίας γενιάς και πάντοτε σε συνάρτηση με τη βαρύτητα των συμπτωμάτων της ΑΔ.

Από τα πιο ευρέως χρησιμοποιούμενα ισχυρά στεροειδή, η ακεπονική μεθυλ-πρεδνιζολόνη (ΜPA) έχει ένδειξη σε βρέφη από 4 μηνών.

Η μομεταζόνη και η βηταμεθαζόνη έχουν ένδειξη από την ηλικία του 1 έτους, ενώ υπάρχουν άλλα στερεοδειδή με ένδειξη από μεγαλύτερες ηλικίες.

Υπάρχουν οι αναστολείς καλσινευρίνης ως μια εναλλακτική των κορτικοστεροειδών τοπικής θεραπείας για παιδιά >2 ετών και ενήλικες με ήπια έως σοβαρή ΑΔ, οι οποίοι δεν ανταποκρίνονται ικανοποιητικά ή δεν ανέχονται τη θεραπεία με τοπικά κορτικοστεροειδή.

Επιπλέον, οι αναστολείς καλσινευρίνης διαθέτουν ένα διαχειρίσιμο προφίλ ασφάλειας και ανεκτικότητας κατά τη βραχυχρόνια και μακροχρόνια εφαρμογή, είτε ως προληπτική θεραπεία ή ως θεραπεία μετά την εμφάνιση των συμπτωμάτων.

Ποιες προφυλάξεις πρέπει να λαμβάνονται ως προς τα τοπικά κορτικοστεροειδή;

Τα κορτικοστεροειδή πρέπει να εφαρμόζονται σε καθαρό δέρμα και να περιορίζονται μόνο στις επιφάνειες με βλάβες.

Επιπλέον, τα κορτικοστεροειδή που είναι για το σώμα δεν θα πρέπει να εφαρμόζονται στο πρόσωπο και το αντίστροφο.

Τέλος, η θεραπεία δεν πρέπει να διακόπτεται ξαφνικά ή να επαναλαμβάνεται χωρίς τη συμβουλή ιατρού.

Ποιος είναι ο ρόλος των μαλακτικών;

Τα τοπικά μαλακτικά χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση των τριών κύριων προβλημάτων του δέρματος με ατοπία: ξηρότητα, δυσφορία και ερεθισμός (ερυθρότητα).

Ο ρόλος τους είναι να ενυδατώνουν και να αναδομούν τον επιδερμικό φραγμό με φωσφολιπίδια και απαραίτητα λιπαρά οξέα.

Πώς πρέπει να τα χρησιμοποιήσουμε;

Τα μαλακτικά χρησιμοποιούνται συμπληρωματικά με τη φαρμακευτική θεραπεία, κατά τη διάρκεια των υποτροπών, αλλά και στη συνεχή καθημερινή φροντίδα του παιδιού με ΑΔ.

Εφαρμόζονται σε μικρές ποσότητες, κατά προτίμηση μετά το μπάνιο, όταν το δέρμα είναι ακόμη υγρό.

Επιπλέον, συχνά προτείνεται η εφαρμογή τους εντός δύο ωρών από την εφαρμογή της τοπικής θεραπείας με κορτικοστεροειδή.

Άννα-Μαρία Χοσάδα, Φαρμακοποιός, MPharma, MSc

Κοινοποιήστε το Άρθρο:


e-learning-pharmamanage.gr


Σεβόμαστε την Ιδιωτικότητά σας

Εμείς και οι συνεργάτες μας αποθηκεύουμε ή/και έχουμε πρόσβαση σε πληροφορίες σε μια συσκευή, όπως cookies και επεξεργαζόμαστε προσωπικά δεδομένα, όπως μοναδικά αναγνωριστικά και τυπικές πληροφορίες, που αποστέλλονται από μια συσκευή για εξατομικευμένες διαφημίσεις και περιεχόμενο, μέτρηση διαφημίσεων και περιεχομένου, καθώς και απόψεις του κοινού για την ανάπτυξη και βελτίωση προϊόντων.

Με την άδειά σας, εμείς και οι συνεργάτες μας ενδέχεται να χρησιμοποιήσουμε ακριβή δεδομένα γεωγραφικής τοποθεσίας και ταυτοποίησης μέσω σάρωσης συσκευών. Μπορείτε να κάνετε κλικ για να συναινέσετε στην επεξεργασία από εμάς και τους συνεργάτες μας όπως περιγράφεται παραπάνω. Λάβετε υπόψη ότι κάποια επεξεργασία των προσωπικών σας δεδομένων ενδέχεται να μην απαιτεί τη συγκατάθεσή σας, αλλά έχετε το δικαίωμα να αρνηθείτε αυτήν την επεξεργασία. Οι προτιμήσεις σας θα ισχύουν μόνο για αυτόν τον ιστότοπο. Μπορείτε πάντα να αλλάξετε τις προτιμήσεις σας επιστρέφοντας σε αυτόν τον ιστότοπο ή επισκεπτόμενοι τους όρους Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων