Θωρακίζοντας την εμπιστοσύνη στη δημόσια υγεία, η δικαστική αναγνώριση των σπάνιων παρενεργειών λειτουργεί ως πράξη δικαιοσύνης και ευθύνης.
Η νομική διαχείριση των συνεπειών του εμβολιασμού, ιδιαίτερα μετά την πανδημία COVID-19, δεν περιορίζεται πλέον σε αμιγώς ιατρικό επίπεδο. Αντίθετα, διαμορφώνει ένα νέο, δυναμικό πεδίο δικαστικών εξελίξεων. Το κρίσιμο ερώτημα που τίθεται ενώπιον των δικαστηρίων είναι βαθιά ηθικό και συνταγματικό: όταν ένας πολίτης συμβάλλει στο συλλογικό όφελος, αλλά υφίσταται μια σπάνια και σοβαρή παρενέργεια, ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη;
Τρεις κομβικές δικαστικές αποφάσεις των τελευταίων ετών αποσαφηνίζουν ότι οι βαριές ανεπιθύμητες ενέργειες από εμβολιασμό δεν συνιστούν απλώς ατομικό ρίσκο, αλλά «δημόσιο βάρος» που οφείλει να επωμίζεται η Πολιτεία.
Η αρχή της ισότητας στα δημόσια βάρη: Αποζημίωση χωρίς απόδειξη σφάλματος
Η θεμελίωση αυτής της νομικής προσέγγισης έγινε με την απόφαση 622/2021 του Συμβούλιο της Επικρατείας. Η υπόθεση αφορούσε τον θάνατο ανηλίκου ύστερα από υποχρεωτικό εμβολιασμό με το εμβόλιο MMR vaccine.
Το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι το Δημόσιο υποχρεούται σε αποζημίωση ακόμη και όταν:
- Ο εμβολιασμός είναι νόμιμος
- Δεν υπάρχει ιατρικό σφάλμα
- Δεν διαπιστώνεται ελάττωμα στο σκεύασμα
- Η συλλογιστική βασίζεται στη συνταγματική αρχή της ισότητας στα δημόσια βάρη.
Εφόσον ένας πολίτης υφίσταται ιδιαίτερη και δυσανάλογη βλάβη χάριν του γενικού συμφέροντος, η Πολιτεία οφείλει να αποκαταστήσει τη ζημία. Η προστασία της δημόσιας υγείας δεν μπορεί να συνεπάγεται ατομική θυσία χωρίς αντιστάθμιση.
Από τον υποχρεωτικό στον συνιστώμενο εμβολιασμό: Η υπόθεση COVID-19
Η νομολογιακή αυτή γραμμή επεκτάθηκε με την απόφαση 4202/2025 του Διοικητικού Πρωτοδικείου Αθηνών, σχετικά με εμβολιασμό κατά της COVID-19.
Ο ενάγων εμφάνισε τη σπάνια νευρολογική πάθηση ADEM (οξεία διάχυτη εγκεφαλομυελίτιδα) μετά τον εμβολιασμό του κατά του COVID-19.
Παρότι το δικαστήριο διαπίστωσε ότι:
- Δεν υπήρξε ιατρικό λάθος
- Δεν υπήρχε ελάττωμα στο εμβόλιο
- επιδίκασε αποζημίωση 50.000 ευρώ για ηθική βλάβη.
Ιδιαίτερης σημασίας είναι το γεγονός ότι ο εμβολιασμός δεν ήταν τυπικά υποχρεωτικός για το σύνολο του πληθυσμού. Ωστόσο, το δικαστήριο έκρινε ότι:
- Η έντονη κρατική σύσταση
- Η οργανωμένη εθνική εκστρατεία
- Η κοινωνική πίεση της περιόδου
- δημιούργησαν ένα πλαίσιο που προσομοίαζε με υποχρεωτικότητα. Συνεπώς, το κράτος όφειλε να αναλάβει το κόστος της ζημίας.
Αποζημίωση για θάνατο μετά από εμβολιασμό με AstraZeneca
Η πλέον πρόσφατη και ηχηρή απόφαση (ΤρΔΠρΑθ 11407/2025) αφορά θάνατο γυναίκας από θρόμβωση μετά τη χορήγηση του εμβολίου της AstraZeneca.
Το δικαστήριο απέρριψε τον ισχυρισμό του Δημοσίου ότι ο εμβολιασμός ήταν αμιγώς εθελοντικός και άρα εκτός κρατικής ευθύνης.
Η αιτιώδης συνάφεια τεκμηριώθηκε βάσει:
- Της χρονικής εγγύτητας μεταξύ εμβολιασμού και επεισοδίου
- Της απουσίας άλλων παραγόντων κινδύνου
- Της διεθνούς επιστημονικής βιβλιογραφίας για τη συγκεκριμένη παρενέργεια
- Η αποζημίωση ανήλθε συνολικά σε 300.000 ευρώ (120.000 ευρώ στον σύζυγο και 90.000 ευρώ σε καθεμία από τις δύο κόρες), αναγνωρίζοντας το δυσαναπλήρωτο κενό που προκλήθηκε στην οικογένεια.
Ποιος φέρει τελικά την ευθύνη;
Οι αποφάσεις ξεκαθαρίζουν το ζήτημα του υπόχρεου αποζημίωσης:
- Δεν ευθύνονται οι Περιφέρειες ή οι τοπικές Υγειονομικές Αρχές, καθώς εκτελούν κεντρικές κατευθύνσεις.
- Δεν ευθύνονται οι φαρμακευτικές εταιρείες, εφόσον δεν αποδεικνύεται ελάττωμα στο προϊόν.
- Υπεύθυνο είναι το Ελληνικό Δημόσιο, ως εγγυητής της δημόσιας υγείας και σχεδιαστής της εθνικής στρατηγικής εμβολιασμού.
Η απόδειξη της αιτιώδους συνάφειας: Το κρίσιμο επιστημονικό κριτήριο
Το μεγαλύτερο νομικό και αποδεικτικό εμπόδιο παραμένει η τεκμηρίωση της αιτιώδους σχέσης μεταξύ εμβολίου και βλάβης.
Τα δικαστήρια δεν απαιτούν απόλυτη επιστημονική βεβαιότητα, κάτι που συχνά είναι αδύνατο στην ιατρική πράξη. Αρκεί υψηλός βαθμός πιθανότητας, βασισμένος σε:
- Πραγματογνωμοσύνες
- Χρονική συσχέτιση
- Αποκλεισμό άλλων αιτίων
- Διεθνή βιβλιογραφία
Η σπανιότητα μιας παρενέργειας δε λειτουργεί αποτρεπτικά ως προς την αποζημίωση· αντιθέτως, αναδεικνύει τον εξαιρετικό χαρακτήρα της ζημίας που υπέστη ο συγκεκριμένος πολίτης.
Ενίσχυση της εμπιστοσύνης μέσω της θεσμικής αλληλεγγύης
Η νέα αυτή νομολογία δεν υπονομεύει τον εμβολιασμό. Αντιθέτως, λειτουργεί ως θεσμική εγγύηση κοινωνικής δικαιοσύνης.
Το μήνυμα είναι σαφές… Ο πολίτης συμβάλλει στη συλλογική ανοσία. Το κράτος οφείλει να στηρίζει όσους υφίστανται σπάνιες αλλά σοβαρές συνέπειες. Η συνταγματική αρχή της ισότητας στα δημόσια βάρη αποκτά ουσιαστικό περιεχόμενο. Μετατρέπεται από θεωρητική έννοια σε μηχανισμό έμπρακτης προστασίας, ενισχύοντας παράλληλα την εμπιστοσύνη των πολιτών στο Σύστημα Υγείας και στους θεσμούς.
Πηγή: dailypharmanews.gr
