Τη σημαντική γενετική ποικιλότητα και τη φαρμακευτική αξία του ίταμου (Taxus baccata), ενός σπάνιου δέντρου που απαντάται στα ελληνικά βουνά, αναδεικνύει νέα επιστημονική μελέτη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από το Εργαστήριο Δασικής Γενετικής του Τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος, υπό την καθοδήγηση του καθηγητή Φίλιππου Αραβανόπουλου. Στο πλαίσιο της μελέτης εντοπίστηκαν και αναλύθηκαν σημαντικοί πληθυσμοί ίταμου στη Βόρεια Ελλάδα, συγκεκριμένα στα όρη Χολομώντας, Όλυμπος και Βούρινος. Στόχος ήταν η αξιολόγηση της γενετικής και χημικής ποικιλότητας, καθώς και των επιγενετικών χαρακτηριστικών του είδους.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στις ταξάνες, φυσικές ενώσεις που παράγονται από τον ίταμο και αποτελούν βασικά συστατικά αντικαρκινικών φαρμάκων, όπως η πακλιταξέλη (Taxol), η οποία χρησιμοποιείται ευρέως στη θεραπεία διαφόρων μορφών καρκίνου.
Τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των πληθυσμών ως προς την παραγωγή ταξανών, ενώ καταγράφηκαν και έντονες εποχικές διακυμάνσεις στις συγκεντρώσεις τους. Η ένωση 10-δεακετυλοβακατίνη III, πρόδρομος της πακλιταξέλης, εντοπίστηκε σε υψηλά επίπεδα στις βελόνες των δέντρων, με τον πληθυσμό του Ολύμπου να ξεχωρίζει.
Παράλληλα, διαπιστώθηκε υψηλή γενετική ποικιλότητα και σαφής διαφοροποίηση μεταξύ των πληθυσμών, στοιχείο που καθιστά τους ελληνικούς ίταμους πολύτιμες δεξαμενές γενετικού υλικού. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα ευρήματα σχετικά με τη μεθυλίωση του DNA, έναν μηχανισμό που συνδέεται με την προσαρμοστικότητα των οργανισμών σε περιβαλλοντικές αλλαγές και ενισχύει την ανθεκτικότητα του είδους απέναντι στην κλιματική μεταβολή.
Η μελέτη αναδεικνύει επίσης τη δυνατότητα ανάπτυξης προγραμμάτων γενετικής βελτίωσης, με στόχο την επιλογή και καλλιέργεια δέντρων που παράγουν αυξημένες ποσότητες αντικαρκινικών ουσιών, χωρίς να διακυβεύεται η γενετική ποικιλότητα.
Την ίδια στιγμή, επισημαίνεται η ανάγκη προστασίας των φυσικών πληθυσμών ίταμου στην Ελλάδα, οι οποίοι παραμένουν σπάνιοι και συχνά απομονωμένοι. Μεταξύ των προτεινόμενων μέτρων περιλαμβάνονται η ενίσχυση του καθεστώτος προστασίας, η συστηματική παρακολούθηση και η υλοποίηση δράσεων διατήρησης τόσο στο φυσικό περιβάλλον όσο και εκτός αυτού.
Η έρευνα χρηματοδοτήθηκε από εθνικούς πόρους (ΕΣΠΑ) και υλοποιήθηκε σε συνεργασία με τον ΕΛΓΟ-Δήμητρα και το ιταλικό ερευνητικό ίδρυμα Fondazione Edmund Mach. Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό PLOS One.
