Από την Κωνσταντίνα Αλεξοπούλου, Νομικό Σύμβουλο του Φαρμακευτικού Συλλόγου Πειραιώς
Η λειτουργία των φαρμακείων και η εν γένει άσκηση του φαρμακευτικού επαγγέλματος στην Ελλάδα ρυθμίζονται από διατάξεις της φαρμακευτικής νομοθεσίας, που έχουν ως πρωταρχικό και αποκλειστικό σκοπό την προστασία της Δημόσιας Υγείας. Η φαρμακευτική νομοθεσία περιλαμβάνει πρωτίστως κανόνες δημοσίας τάξης, οι οποίοι εφαρμόζονται υποχρεωτικά σε όλα τα άτομα, τα οποία περιλαμβάνει το αντικείμενο αυτών, ενώ παράλληλα η εφαρμογή της δεν μπορεί να αποκλεισθεί με την ιδιωτική βούληση (π.χ. με συμφωνητικό), αλλά οι συγκεκριμένες διατάξεις ερμηνεύονται στενά, αποκλείεται δε η διασταλτική ερμηνεία τους ή η κατ’ αναλογίαν εφαρμογή τους.
Όπως έχει επανειλημμένα κριθεί από τα ελληνικά δικαστήρια, τα φαρμακεία δεν αποτελούν αμιγώς εμπορικές επιχειρήσεις, όπου διεξάγονται συνήθεις εμπορικές πράξεις, αλλά ιδιότυπα καταστήματα, στα οποία συνδυάζεται η υπεύθυνη επιστημονική δραστηριότητα και η κοινωνική αποστολή με την εμπορική εκμετάλλευση, επιπλέον δε, παρέχονται οι στοιχειώδεις πρώτες βοήθειες. Επιπροσθέτως τα φαρμακεία συνιστούν Μονάδες Πρωτοβάθμιας Φροντίδας της Δημόσιας Υγείας.
Το ευεργέτημα του νόμου στους συγγενείς
Κάθε φαρμακείο λειτουργεί με βάση μία άδεια ίδρυσης και μία άδεια λειτουργίας στο όνομα συγκεκριμένου φαρμακοποιού. Οι άδειες αυτές είναι αμεταβίβαστες και προσωποπαγείς, δηλαδή ισχύουν μόνον έναντι του συγκεκριμένου φαρμακοποιού στο όνομα του οποίου εξεδόθησαν. Συνεπώς, ο θάνατος φαρμακοποιού κανονικά θα έπρεπε να οδηγεί στη λήξη ισχύος της άδειας ίδρυσης φαρμακείου λόγω του προσωποπαγούς χαρακτήρα της. Ωστόσο, κατ’ εξαίρεση από τον κανόνα του αμεταβίβαστου της άδειας ίδρυσης φαρμακείου, παρέχεται ένα ευεργέτημα νόμου σε ένα στενό πυρήνα προσώπων (συγγενών) του θανόντος φαρμακοποιού, με σκοπό την παράταση λειτουργίας του άνω φαρμακείου και τη μετατροπή του σε κληρονομικό. Συγκεκριμένα, σε περίπτωση θανάτου του αδειούχου φαρμακοποιού, «η σύζυγος που εξακολουθεί να είναι χήρα και τα ανήλικα τέκνα του αποθανόντος φαρμακοποιού, μπορούν να διατηρήσουν το φαρμακείο αυτό σε λειτουργία με υπεύθυνο επιστήμονα φαρμακοποιό, η μεν χήρα επί μία πενταετία, τα δε ανήλικα τέκνα μέχρι την συμπλήρωση του 18ου έτους της ηλικίας τους.»
Το συγκεκριμένο ευεργέτημα νόμου παρέχεται αποκλειστικά και μόνο στους συγκεκριμένους κληρονόμους και μόνο για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, προκειμένου να μην διακινδυνεύσει ο βιοπορισμός τους. Πλην των περιοριστικά αναφερομένων άνω προσώπων, κανένα άλλο πρόσωπο δεν δικαιούται να διατηρήσει σε λειτουργία το φαρμακείο του θανόντος φαρμακοποιού. Τούτων δοθέντων, ενήλικα τέκνα (κατά το χρόνο θανάτου) του θανόντος φαρμακοποιού, δεν μπορούν διατηρήσουν στο όνομα τους το φαρμακείο σε λειτουργία, ανεξάρτητα εάν είναι πτυχιούχοι ή ακόμη και φοιτητές Φαρμακευτικής. Στο σημείο αυτό πρέπει να σημειωθεί ότι η παλαιότερα ισχύουσα δυνατότητα χορήγησης παράτασης άδειας λειτουργίας κληρονομικού φαρμακείου σε φοιτητές Φαρμακευτικής για μία επταετία μετά την ενηλικίωση τους έχει πλέον καταργηθεί. Ομοίως, η τυχόν ύπαρξη κατά το χρόνο θανάτου, λειτουργούσας εταιρείας εκμετάλλευσης φαρμακείου στην οποία συμμετέχουν συγγενείς του θανόντος πλην των ανωτέρω κληρονόμων (π.χ. αδέλφια), εφόσον ταυτόχρονα δεν υπάρχουν οι προαναφερθέντες κληρονόμοι (χήρα-χήρος ή/και ανήλικα τέκνα), δεν παρέχει δικαίωμα διατήρησης του φαρμακείου ως κληρονομικού.
Είναι εξαιρετικά σημαντικό, επιπλέον, να τονισθεί ότι η τυχόν ύπαρξη διαθήκης δεν μεταβάλει τα ανωτέρω. Συνεπώς, τυχόν διαθήκη που καταλείπει την άδεια ίδρυσης φαρμακείου σε ενήλικο τέκνο -έστω φαρμακοποιό- δεν έχει ισχύ. Κατά συνέπεια, εάν κατά το χρόνο θανάτου, δεν υπάρχουν οι προαναφερθέντες κληρονόμοι (χήρα-χήρος ή/και ανήλικα τέκνα), το φαρμακείο κλείνει αμέσως και η άδεια ίδρυσης του φαρμακείου του θανόντος φαρμακοποιού ανακαλείται αυτοδικαίως με απόφαση της αρμόδιας αρχής.
Αν οι κληρονόμοι του θανόντος φαρμακοποιού είναι περισσότεροι, τότε το φαρμακείο θα λειτουργήσει με τη μορφή κοινωνίας κληρονόμων του αστικού δικαίου, οπότε θα λάβει νέο Α.Φ.Μ.
Και η δυνατότητα συστέγασης;
Είναι δυνατή η συστέγαση κληρονομικού φαρμακείου και νέου φαρμακοποιού που θα λάβει με τον τρόπο αυτό νέα, κατ’ εξαίρεση άδεια ίδρυσης φαρμακείου. Η συγκεκριμένη συστέγαση υλοποιείται υποχρεωτικά μέσω της σύστασης Ομόρρυθμης Εταιρείας με συμβολαιογραφική πράξη. Ωστόσο, χρήζει προσοχής, εν προκειμένω, ότι εάν μεταξύ των νόμιμων κληρονόμων-δικαιούχων της αδείας συνέχισης λειτουργίας κληρονομικού φαρμακείου περιλαμβάνεται και ανήλικο τέκνο, θα πρέπει υποχρεωτικά να ληφθεί άδεια του αρμόδιου δικαστηρίου, προκειμένου να μπορέσει ο ανήλικος να συμμετάσχει στην ίδρυση Ομόρρυθμης Εταιρείας με τη σύμπραξη των ασκούντων τη γονική του μέριμνα, διότι σύμφωνα με το αστικό δίκαιο, τα φυσικά πρόσωπα που συμμετέχουν στην ίδρυση μίας εταιρείας πρέπει να διαθέτουν πλήρη δικαιοπρακτική ικανότητα.
Σημειώστε και άλλες σημαντικές διατάξεις
Σημειώνεται ότι τα ασυμβίβαστα που θεσπίζονται με τη φαρμακευτική ή άλλη νομοθεσία δεν έχουν εφαρμογή στην περίπτωση της νομιμοποίησης των δικαιούχων διατήρησης άδειας κληρονομικού φαρμακείου. Κατά συνέπεια, εάν π.χ. η χήρα θανόντος φαρμακοποιού είναι δημόσιος υπάλληλος ή γιατρός, τούτο δεν συνιστά εμπόδιο προκειμένου η χήρα να διατηρήσει το φαρμακείο σε λειτουργία ως κληρονομικό, διότι οι συγκεκριμένες διατάξεις θεσπίζουν ευεργέτημα για τα ανωτέρω μέλη της οικογένειας του θανόντος φαρμακοποιού, χωρίς να εξαρτάται η παροχή του από τη συνδρομή άλλης θετικής ή αρνητικής προϋπόθεσης στο πρόσωπό των άνω κληρονόμων.
Εάν κατά το χρόνο θανάτου, υπάρχουν οι προαναφερθέντες κληρονόμοι (χήρα-χήρος ή/και ανήλικα τέκνα), το φαρμακείο δύναται να λειτουργήσει με άδεια της Διεύθυνσης Δημόσιας Υγείας της οικείας Περιφερειακής Ενότητας, αρχικά επί τρείς μήνες από το χρόνο θανάτου του φαρμακοποιού, με την επίβλεψη, εποπτεία και ευθύνη άλλου φαρμακοποιού που διευθύνει φαρμακείο στον ίδιο Δήμο, υπό την προϋπόθεση ότι απασχολείται στο φαρμακείο αδειούχος βοηθός φαρμακείου. Εναλλακτικά και αντί το φαρμακείο να λειτουργήσει υπό την επίβλεψη άλλου φαρμακοποιού με λειτουργούν φαρμακείο στον ίδιο Δήμο, οι άνω κληρονόμοι δύνανται να προβούν σε πρόσκαιρο κλείσιμο του φαρμακείου για χρονικό διάστημα τριών (3) μηνών και μέχρι να εξεύρουν Υπεύθυνο Φαρμακοποιό. Μετά την παρέλευση τριμήνου, η λειτουργία του κληρονομικού φαρμακείου επιτρέπεται μόνον εφόσον ορισθεί με απόφαση της άνω αρχής Υπεύθυνος Φαρμακοποιός που δεν διευθύνει άλλο φαρμακείο, ο οποίος πρέπει να διαθέτει όλα τα προσόντα και προϋποθέσεις του αιτούντος τη χορήγηση άδειας ίδρυσης φαρμακείου.
