Κολλύρια και Άλλα Οφθαλμολογικά Σκευάσματα

Τα οφθαλμολογικά σκευάσματα έχουν μια σημαντική δυναμική στο φαρμακείο.

Είτε πρόκειται για απλά τοπικά λιπαντικά ή αντισηπτικά, αντιβιοτικά ή κολλύρια κατά του γλαυκώματος, ο φαρμακοποιός πρέπει να είναι ενήμερος προκειμένου να δώσει τις κατάλληλες συμβουλές στον ασθενή για σωστή θεραπεία.

Τα κύρια οφθαλμολογικά σκευάσματα είναι σε μορφή διαλύματος, γνωστά ως κολλύρια.

Τα κύρια οφθαλμολογικά σκευάσματα είναι σε μορφή διαλύματος, γνωστά ως κολλύρια.

Άλλες μορφές που συναντάμε είναι τα οφθαλμικά εναιωρήματα, τα ημιστερεά οφθαλμικά σκευάσματα, τα σκευάσματα για ενδοφθάλμια εισαγωγή, αφρός καθαρισμού βλεφάρων ή/και μαντηλάκια εμποτισμένα για καθαρισμό ματιών - βλεφάρων.

Είναι αναγκαία η εξασφάλιση απόλυτης στειρότητας στα σκευάσματα αυτά, τόσο κατά την παρασκευή τους όσο και κατά τη διατήρησή τους, καθώς και η εξασφάλιση σταθερότητας του δραστικού συστατικού που πρόκειται να εφαρμοσθεί στον βολβό του ματιού ή/ και στον επιπεφυκότα ή να εισαχθεί στον σάκο του επιπεφυκότα.

H συσκευασία πρέπει να είναι από υλικό που δεν επηρεάζει το περιεχόμενο, καθώς και αυτό αντίστοιχα το υλικό.

Γαληνικές μορφές

Κολλύρια

Πρόκειται για διαλύματα ή γαλακτώματα, υδατικά ή λιπαρά, χωρίς αιωρούμενα σωματίδια, όπου το φάρμακο καθώς και όλα τα έκδοχα βρίσκονται διαλυμένα στο παρασκεύασμα.

Υπάρχουν σε συσκευασίες πολλαπλών δόσεων ή μονοδόσεων.

Η ισοτονικότητα είναι ένας σημαντικός παράγοντας για την άνεση στο μάτι.

Η τονικότητα των δακρύων είναι κοντά σε διάλυμα χλωριούχου νατρίου 0,9% και το μάτι ανέχεται καλύτερα τα υπέρτονα διαλύματα από τα υποτονικά.

Στις περισσότερες περιπτώσεις γίνεται ενσωμάτωση παραγόντων που αυξάνουν το ιξώδες του διαλύματος, ώστε να καθίσταται δυνατή η αύξηση του χρόνου παραμονής του δραστικού συστατικού στον σάκο του επιπεφυκότα και έτσι να μειώνεται ο αριθμός των ενσταλάξεων.

Ένα συχνό συστατικό που χρησιμοποιείται γι’ αυτόν τον σκοπό είναι το υαλουρονικό οξύ.

Ημιστερεά παρασκευάσματα

Πρόκειται για αλοιφές ή gel, οι οποίες πλεονεκτούν έναντι των οφθαλμικών σταγόνων, διότι παρατείνουν την επαφή των δραστικών ουσιών με τους εξωτερικούς οφθαλμικούς ιστούς και συνεπώς ασκούν πιο μόνιμα αποτελέσματα.

Παρ’ όλα αυτά το μειονέκτημά τους είναι η δυσκολία στην εφαρμογή τους, όπως επίσης και το θόλωμα της όρασης που προκαλείται κατά την εφαρμογή τους.

Αυτός είναι και ο λόγος που προτείνεται να εφαρμόζονται τη νύχτα.

Οφθαλμικά εναιωρήματα

Πρόκειται για συστήματα διασποράς στερεού μέσα σε υγρό, δηλαδή για κόκκους που αιωρούνται μέσα στο υγρό.

Βασικό χαρακτηριστικό σε αυτήν την περίπτωση είναι το μέγεθος των κόκκων για την αποτελεσματικότητά του.

Είναι σημαντικό τα σκευάσματα αυτά να ανακινούνται επαρκώς πριν τη χρήση.

Κάποιες από τις πιο γνωστές φαρμακευτικές ουσίες είναι οι αμινογλυσίδες (όπως τομπραμυκίνη), χλωραμφενικόλη, φουσιδικό οξύ σε μορφή εναιωρήματος υψηλού ιξώδους, οφλοξασίνη κ.ά.

Σκευάσματα ενδοφθαλμιαίας εισαγωγής

Αποτελούνται συνήθως από ένα δραστικό συστατικό ενσωματωμένο σε μια μήτρα ή περιβαλλόμενο από μία μεμβράνη που ελέγχει τον ρυθμό απελευθέρωσής της.

Για παράδειγμα, η πιλοκαρπίνη, σταθεροποιημένη σε αλγινικό οξύ, χρησιμοποιείται για τη θεραπεία του γλαυκώματος.

Οι βασικότερες θεραπευτικές κατηγορίες οφθαλμικών φαρμάκων

Φάρμακα κατά των οφθαλμικών λοιμώξεων

Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται αντϊικά, αντιβιοτικά, αντιμυκητιασικά και αντισηπτικά κολλύρια, τα οποία χορηγούνται τοπικά για τη θεραπεία ασθενειών όπως: επιπεφυκίτιδα, βλεφαρίτιδα και κερατίτιδα.

Κάποιες από τις πιο γνωστές φαρμακευτικές ουσίες είναι οι αμινογλυσίδες (όπως τομπραμυκίνη), χλωραμφενικόλη, φουσιδικό οξύ σε μορφή εναιωρήματος υψηλού ιξώδους, οφλοξασίνη κ.ά.

Κορτικοστεροειδή

Χρησιμοποιούνται κυρίως σε άσηπτες φλεγμονώδεις και αυτοάνοσες καταστάσεις του οφθαλμού, σε αλλεργικές επιπεφυκίτιδες, συμπεριλαμβανομένης και της εαρινής, σε μη λοιμώδεις επιπεφυκίτιδες, σμηγματορροϊκή βλεφαρίτιδα, ακόμα και για κερατίτιδα από ιούς του έρπητα (υπό αντϊική κάλυψη).

Επίσης, χρησιμοποιούνται σε βλάβες του σκληρού χιτώνα από τραύματα, χημικά αίτια, ακτινοβολία, είσοδο ξένων σωμάτων ή εγκαύματα.

Τέλος, μετεγχειρητικά σε όλες σχεδόν τις επι και ενδοβολβικές επεμβάσεις και σε εκφύλιση της ωχράς κηλίδας.

Αποσυμφορητικά και αντιαλλεργικά

Χαρακτηριστικό παράδειγμα σε αυτήν την κατηγορία είναι το χρωμογλυκικό νάτριο, το οποίο αποτελεί σταθεροποιητικό παράγοντα των μαστοκυττάρων, προλαμβάνοντας την αποκοκκίωσή τους από τα αντιγόνα, δρώντας έτσι ως αντιαλλεργικό (προληπτικά).

Χορηγείται τοπικά για την πρόληψη αλλεργικών επιπεφυκίτιδων (πυρετός εκ χόρτου, από μαλακούς φακούς επαφής, κ.λπ.) αλλά και προληπτικά για μακρά χρονικά διαστήματα.

Δεν παρουσιάζει συχνά ανεπιθύμητες ενέργειες, ενώ στις οξείες φάσεις αλλεργικών αντιδράσεων συνδυάζεται συνήθως με τοπικά κορτικοειδή.

Φάρμακα κατά του γλαυκώματος

Στόχος τους είναι να μειώσουν την ενδοφθάλμια πίεση, έτσι ώστε να εξασφαλίσουν την ακεραιότητα του οπτικού νεύρου και να αποφευχθεί η τύφλωση.

Μερικά από τα νεότερα φάρμακα που χρησιμοποιούνται ως θεραπεία για το γλαύκωμα είναι η δορζολαμίδη, η λατανοπρόστη και η βριμονιδίνη.

Ενυδατικά φαρμακευτικά σκευάσματα

Χρησιμοποιούνται για να εμποδίσουν βλάβες του κερατοειδή σε πάσχοντες από μειωμένη ή μη φυσιολογική έκκριση δακρύων (ξηροφθαλμία όπως σε ξηρά κερατοεπιπεφυκίτιδα, σύνδρομο Sjogren), νευροπαραλυτική κερατίτιδα και άλλα παρόμοια σύνδρομα.

Χρησιμοποιούνται επίσης σε περιπτώσεις εμφάνισης ξηροφθαλμίας λόγω έκθεσης σε διάφορους εξωτερικούς παράγοντες, όπως είναι η συχνή χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή, χρήση φακών επαφής κ.ά.

Τέλος, προτείνονται σκευάσματα που περιέχουν υαλουρονικό οξύ, ως θεραπευτικά, για γρήγορη επούλωση ενός τραύματος στο μάτι που προκλήθηκε από είσοδο ξένου σωματιδίου ή για αποκατάσταση του οφθαλμού μετά από χειρουργική επέμβαση.

Παρενέργειες και αλλεργικές αντιδράσεις

Όπως κάθε άλλο φάρμακο έτσι και τα κολλύρια μπορούν να εμφανίσουν παρενέργειες κατά τη χρήση τους.

Ένα μικρό ποσοστό των οφθαλμικών σταγόνων περνάει στον οργανισμό, γι’ αυτό και οι περισσότερες παρενέργειες είναι τοπικού χαρακτήρα, δηλαδή επηρεάζουν κατά κύριο λόγο τα μάτια.

Η χρήση των κορτικοστεροειδών κολλυρίων πρέπει να γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή, επειδή μπορεί να παρουσιάσουν σοβαρές παρενέργειες, όπως είναι το γλαύκωμα και η ενδοφθάλμια πίεση.

Σοβαρές παρενέργειες μπορεί να εμφανίσουν και τα αντιγλαυκωματικά κολλύρια.

Οι αλλεργικές αντιδράσεις σε οφθαλμικά κολλύρια συνήθως οδηγούν σε κνησμό, οίδημα και εξανθήματα γύρω από τα μάτια.

Μερικοί συγχέουν τα συμπτώματα αυτά, θεωρώντας ότι χειροτερεύει η πάθηση για την οποία προμηθεύτηκαν τα κολλύρια και τα χρησιμοποιούν συχνότερα, χειροτερεύοντας έτσι την αλλεργική αντίδραση.

Εάν εκδηλωθούν τα ως άνω συμπτώματα πρέπει να ενημερωθεί άμεσα ο γιατρός για να εκτιμήσει την κατάσταση και να συστήσει άλλη αγωγή.

Οι συνδυασμοί φαρμακευτικών ουσιών σε ένα παρασκεύασμα (αντιγλαυκωματικά, κορτικοστεροειδή + αντιμικροβιακά, αντισηπτικά + αγγειοσυσταλτικά, κ.λπ.) μπορεί, κυρίως, να βελτιώνουν τη συμμόρφωση και ενίοτε τη δραστικότητα των συνδυασμένων φαρμάκων, αλλά μειώνουν την ευελιξία δοσολογίας τους και την αναγνώριση της υπευθυνότητας κάθε φαρμάκου εξατομικευμένα στην εμφάνιση ανεπιθύμητων ενεργειών.

Ειρήνη Πατεμτζή, Φαρμακοποιός
www.PharmaManage.gr

Κοινοποιήστε το Άρθρο:


Κατεβάστε δωρεάν την εφαρμογή "Charami SA" στο κινητό σας και πάντοτε θα έχετε άμεση και επίκαιρη ενημέρωση για όλα τα θέματα του κλάδου της υγείας, της ομορφιάς και της ευεξίας. Επιλέξτε το αντίστοιχο με τα ενδιαφέροντά σας "κουμπί" και περιηγηθείτε στο περιεχόμενό του!

Με την περιήγησή σας στο pharmamanage.gr αποδέχεστε την χρήση cookies.